Tefsir Öğrencisine Tavsiyeler

Kolektif yazar *

  • Şu beş şeyi bilmeden herhangi bir tefsir kitabını okumaya başlama:
    1. Bu tefsirin yazarı kim?
    2. Hangi asırda yaşamış?
    3. Tefsirini hangi amaçla yazmış?
    4. Yazarı hangi ilimde derinlik sahibi?
    5. Geçmiş ilim adamları bu tefsiri nasıl değerlendirmiş?
    Bunları bildiğinde tefsirden beklentilerini daha rahat karşılarsın. “Bunlar, ayetteki muradullahı izhar etmiyor”, “bir sürü gramer oyunları yapıyor”, “ne kadar rivayet varsa doldurmuş içine, hiç yorum yapmamış” türünden safsataları söylememiş, daha derinlikli değerlendirmeler yapan biri olursun.


  • Unutma, ayetleri anlamakla (tefsir) ondan kendi güncel sorunlarımıza yönelik çözümler çıkarmak (tevil) iki ayrı iştir. İkincisi birincisine bağlıdır. Doğru anlaşılmamış bir sözü doğru yorumlamak/tevil etmek mümkün değildir. Birincisinin yolu ayetlere tarihsel ve metinsel bağlam ekseninde yaklaşmaktan geçiyor. Buna göre bir ayete ilk olarak içinde yer aldığı sure-ayetler dizgesi çerçevesinde yaklaşmalısın. Klasik tabiriyle siyak-sibakı göz önünde tutarak ayetin anlamına ulaşmalısın. Sonra ayeti Mekke-Medine dönemleri ekseninde tarihsel bağlamı nazarı dikkate almalısın. Genel ifadeleri ilgili tarihsel bağlama oturtarak gerçekçi bir ifadeye kavuşturmalısın. Perspektif olarak Kuran’ın evrenselliğinden çok muhataplarının yerel-tarihsel algılarını merkeze almalısın. Sakın aklından çıkarma: Kuran gibi muhataplarınca anlaşılmak ve onlara yön vermek (hidayet) olan bir sözü anlamak için kalkılması gereken nokta sözün sahibi değil, sözün muhatabıdır. İkinci olarak Kuran’ın lafızlarından ve tikel hükümlerinden çok ana hedefleri ve temel ilkeleri üzerinden güncel sorunlara çözümler aramalısın.

  • Ayet-i kerimede geçen kelimelerin Kuran-ı Kerim’deki farklı kullanımlarına da bakmanı ve bunları hıfzetmeni öneriyoruz. Bunun için Rağıb Isfehânî’nin el-Müfredât’ından yardım alabilirsin. Ayrıca modern bir araç olarak da şu siteden istifade edebilirsin: https://www.almaany.com/quran-b

  • Tefsire dalıp ayeti ihmal etme. Bazen bir ayetin tefsiri ayetin anlam sınırlarını öyle aşar ki ayetin kendisinden koparsın. Bu bazen ayetin içindeki bir nükte üzerinde derinlemesine hikemî tahlil, bazen bir kelimenin semantik izahı, bazen de etimolojik kriteri üzerinde gereksiz bir detay olarak kendini gösterir, ama bu arada ayetin anlam bütününden kopmuş olursun. Bir grup ayetin sayfalarca tefsirini okursun da geriye dönüp ayete mana veremeyecek durumda kalırsın.

  • Gelenekte ayetlere getirilen yorumları dikey okumaya tabi tutup ayetlerin zaman içerisinde nasıl farklı şekillerde anlaşıldığını ve nasıl yorum değişikliğine uğradıklarını dikkate al.

  • Ayetten gerek lüğavî ve tarihi gerek ahlakî ve hukukî bakımdan ne kastedildiği noktasında farklı rivayetlere ve yorumlara her zaman açık bir kapı bırak. Özellikle sahabe, tabiîn ve tebei tabiîn döneminden gelen rivayetlere, tevillere ulaşmaya gayret et. Bil ki selefin farklı simalarına ait pek çok görüş, çeşitli filtrelerden geçtiği için okuduğun kitaba girememiştir. Belki de “Allah ayette bunu kastediyor,” “ifadeden doğrudan bu hüküm çıkıyor” dediğin yerlerin bir kısmı, sonradan genelin görüşü haline gelen bir âlimin kişisel kanaati. Geçmişte ona zıt diğer görüşler de ileri sürülmüş, fakat sen bunlardan habersizsin.

  • İlk aşamada Kuran’ın kendine has takdim-tehir, hazif gibi birçok dil konusunu içeren üslubuna alışmak için i’rabu’l-Kuran alanına dair yazılan eserleri sık sık kullan. Bunun için tek ciltlik İ’rabu’l-Kur’ani’l Kerîm (Darü’n-Nefâis) adlı eserden istifade edebilirsin.

  • Tefsirde bütüncül okuma murâd-ı ilâhîyi anlama konusunda önemli. Bütüncül okuma adına tefsir konusu ayetleri öncelikle bütün pasajı ele alarak okumalısın. Ayrıca esbâb-ı nüzul, ayetin ayetle tefsiri (icabında ilgili ayetler), rivayet tefsiri ve önceki tevil çabaları gibi hususlara dikkat etmelisin. Ayrıca okuduğun tefsirin rivayet ve dirayet ayrımında nereye düştüğünü ve ne amaçla yazıldığını bilmelisin. Örneğin; dil bilimsel yönü ağır olan bir tefsiri okurken metne nüfuz etmek adına sarf, nahiv ve belagat gibi dil bilimi üzerine kurulu açıklamalara dikkat etmeli, her bir izahın metin altı bir atfı olabileceğini unutmamalısın.

    * Yazı Dâru’l-İlim İslamî İlimler Merkezi hocalarının ortak katkısıyla hazırlanmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir