Arapça Öğretmeninin Mesleki Destek Uygulamalı Dilbilimleri Liyakati (2)


 كَفَاءَةُ مُعَلِّمِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ فِي المُمَارَسَةِ المِهَنِيَّةِ التَّعلِيمِيَّةِ التَّطبِيقِيَّةِ الدَّاعِمَةِ‏


Arapçanın büyülü nahiv felsefesi ve iksirli belagat nakşıyla örülü sistemi sözün bağlama uygun olmasıyla gerçek gücüne erer. Sağlıklı iletişimin omurgası; nahiv, anlam ve bağlam ile oluşan üç temel ögenin sarmal birliğiyle oluşur. Anlamın gereğince iletimi için nahiv ile belagati tamlayan ve anlamı öncesi bağlantılı aktarma “sibak”, söyleme an ve kontekstine uyarlama “siyak” ve sonrası bağlantısını sürdürme “lihâk” ünitelerinden oluşan “bağlam” sistem örgüsünün harcıdır. Nahiv ve belagatin bütünler örgüsü olan bağlam bilgisi olmadan “temel uygulamalı dilbilim” becerisi Arapça öğretmeninin başarısı için yeterli olamaz. Bu nedenle “temel uygulamalı dilbilim” donanımla birlikte “destek uygulamalı dilbilim” alanında da yeterli dolanıma sahip olması zorunludur. Sadece bilgileri yalın öğreten “temel uygulamalı dilbilim”, gerçek hayatın iletişim harmonisini oluşturan “destek uygulamalı dilbilim” ile birlikte öğretim ve öğrenim teori-pratik bütünlüğüne dönüşür.

Hayatın her alanını kuşatan Arapçanın her birimi, doğal olarak farklı bir bilim dalının konusudur. Çünkü Arapçanın içyapı ve anlam sistemi ürünlerinin dış iletişim kontekstine uygun olması için birçok yardımcı alt disiplinin birlikte işlemesini gerektirir. Bu karmaşık yapı, Arapça öğretim işleminin sınıfta basit aktarım şeklinde değil, çok disiplinli, koordineli ve boyutlu yapılmasını gerektirir. Öğretimde Arapçayı her biçimiyle idrak etme, çıktıların tam değerlendirilmesini, sorunların bağlama uygun çözümünü ve doğrudan yapı-anlamla ilgisi olmasa da öğretimin dolaylı dayanağı “destek uygulamalı dilbilim” alanında öğretmenin bilgili ve yetkin olması zorunludur. Şayet öğretmen “destek uygulamalı dilbilim” problemlerini çözecek güçte değilse kendisi problem olur ve sistemi hep tıkar.

Ancak Arapça öğretmen modelimiz, öğrenciyi inşa ederek yetiştirme yerine, ikincil işlerle günü kotarma, hazır-kalıp cevaplarla soruları geçiştirme, ham vaatlerle efsunlama, çaresizliği hokkabazlıkla başarır gibi göstererek zavallı öğrencilerin gözünü boyamaya dönüşmüştür. Öğrenci Arapça iletişimin gerçek yüzüyle karşılaştığında bu şarlatanlıkların büyüsü çözülse de kaybedilenler geri getirilemez. İş işten çoktan geçtiğinden hasar, zarar ve ziyanlar geri getirilemez. Onca yılların boşa giden çaba, emek, yatırım, zarar, ziyan ve hüsranın sorumlusu Arapça tutulur ve “zor öğrenilemez” yaftasıyla yaftalanarak gelecek nesillerin tüm ümitleriyle birlikte din eğitimi de çökertilir. İçinde yaşadığımız bu felaketi önlemek için “temel ve destek uygulamalı dilbilim” donanım ve liyakati yüksek Arapça öğretmeni yetiştirmek zorundayız.


1. Arapça Öğretmeninin Destek Uygulamalı Dilbilim Alanları

 (كَفَاءَةُ مَجَالَاتِ عُلُومِ اللُّغَةِ التَّطبِيقِيَّةِ الدَّاعِمَةِ لِمُعَلِّمِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ)


Destek uygulamalı dilbilimleri; insan hayatını düzenleyen dili yapı, anlam ve bağlam uyumlu iletişim sisteminin işleyişini düzenleyen bilimlerdir. Bunlar Arap kültür sistemini oluşturan; ‏edebi dilbilim, art zamanlı fonoloji, nahiv ve belagat gelişimini inceleyen tarihi filoloji, sosyal davranışları çözümleyen sosyodilbilim, öğrenen ve öğretenin ruhsal durumunu anlamaya çalışan psikodilbilim, bilgilerin hafıza ve zihinle koordinesini tetkik eden sinirdilbilim ve dili istatistiki sayılarla sorgulayarak kural temelli modelleyen bilgisayar dilbilimidir. Arapça öğretimi yalın yapı-anlam bilgisi öğretimi değil, bunlara bağlamı katan destek uygulamalı dilbilimleriyle yapılanıdır. Çünkü iletişim kontekst bilgisi olmadan nahiv ve belagat bilgisi işlevsiz kalır. Hem öğrenim hem de öğretim aracı olan Arapça meçhul bir nesne gibi öğrenilip öğretilmeye çalışılır. Belirsizlik içinde yapılan öğretim ise hep öğretimi içinden çıkılmaz kördüğüm yapandır. Bu kördüğümün çözümü ise Arapça öğretmeninin destek uygulamalı dilbilim beceriyle tam donanımıyla mümkün olacaktır.

Destek uygulamalı dilbilimlerinin öğretmen eğitiminde ihmal sorunu, öğretmenin Arapçayı anadil veya yabancı dil olarak iyi bilmesiyle çözüleceği sanılmıştır. Ancak destek uygulamalı dilbilimlerin eğitimiyle kazanılan bağlam bilgisi olmaksızın Arapçanın komple bir dil olarak öğretimi asla mümkün değildir. Zira öğretim pratikleri açıkça göstermektedir ki çabalar beyhude olmakta, emekler büyülü şarlatanlık gösterisinden öteye geçerek gerçek öğretim değeri kazanmamaktadır. Bu nedenle destek uygulamalı dilbilimlerinin yapı-anlam sistemine iletişim bağlamı; sibak, siyak ve lihâk bağlantısını katarak iletişimi denetleyen şu multi-disipliner öğretim bilimlerine zorunluluk vardır.


1.1. Uygulamalı Pragmatik Dilbilim
(عِلمُ اللُّغَةِ التَّدَاوُلِي‏ Applied Pragmalinguistics)


Edim dilbilimi veya pragmatik; dilin sosyal, kültürel, bilişsel bağlamlarda işlevsel kullanımını, bağlamın anlam aktarımına etkisini, ifadenin iletişimsel eylemleri biçimlemesini, sırf dilsel olmayan bilginin iletişime etkisini, anlam üretimi ve anlama biçimlerini inceleyen bilimdir. Pragmatik, konuşma ile düşünmenin iç pratik dinamiğini, dilsel işaretleri, kelime ve cümlenin bağlamla kazandığı anlamın iletişim eyleminde kod ve kaynaklarıyla kullanma yeteneği kazandırır. Sözü odağa alır, gerçek anlamının ötesinde kasıtları ima eden tasavvur, konuşma ve söylemi bağlamıyla etkin ilişkilendirir. Dili fiziki mekân, zaman ve bağlamın belirlediği bir etkileşim aracı, gayesini iletişim kurma ve anlaşma görevini akılla ölçeklendirir. Kelimelerin kelimelerle bağlama uygun dizim becerisini denetler.

Arapça öğretiminin omurgası yapı ile anlamı; “sacayağı üç olur, birbirine güç olur, biri olmasa hiç olur” kuralı gereği bağlam, edinimi tamlayan üçüncü ayaktır. Nahiv dilin; “dış” yapı örgüsünü, belagat; “iç” anlam sistemini, pragmatik de; yapı ile anlamı bağlamla eşleştiren kilit elemandır. Bu nenenle pragmatik, yapı ile anlamın ürettiği sözün, bağlamla muhatabın doğru anlamasını sağlar. Sözün anlamı, söze eşlik eden işaret ve diğer amillerle birlikte kontekste uygun ve makul derinlikte anlaşılır. Bu işlevden dolayı pragmatik donanımı olmayan hem tatminkâr ifade edemez hem de mesajı tam anlayamaz. Çünkü bağlam, iletilerin yapı ve anlamını belirler, dengeler, çeşitli etkenlerle anlaşılmasını sağlar. “Akşam yemeği hazır” duyuru, davet, tehdit, emir veya masaya katılım için bir çağrı ifade etse de anlam ses tonu, jest, hareket ve bağlama göre çeşitlenir, yumuşar, sertleşir veya güçlenir.

İletişim ve etkileşimin bağlam uyumunu denetleyen pragmatik, iletişimsel Arapça öğretiminin anahtarıdır. Çünkü bağlam, iletişimde sözün sibak, siyak ve lihâk uyumunu, nahiv ve belagat kurallarıyla düzenler. Pragmatik bilgi; sözün öncesini, mevcut kontekstle, hâlihazır durumunun sonrasıyla anlam bağlantısını kurar. Kaynak ile alıcının ortak eylemi olan iletişim; miktar, kalite ve ilişki tarzını cevaplar, tepkiler ve iletişim hedefinin bağlama uygunluğu gözetilerek belirlenir. Bağlam, sözün arka planını anlama yansıtarak açık ifadeyi kapalı, örtülüyü açık, gergini kibar, kibarı kabaya dönüştürür. Pragmatik bilgilerden yoksun Arapça öğretmeninin büyülü nahiv ve belagat sisteminden anlam çıkarması oldukça zordur. Edim dilbilim donanımlı öğretmen; klasik sınıf formatını değiştirir, güçlü etkileşimli girdi sağlar, bilgi formunu iletişim kontekstiyle haritalar ve öğrenciye “iletişimsel” üretimi öğretir. Sınıfın iletişim kısıtlamalarını kaldırır, öğreniciyi iletişimin merkezine alınır. Sınıfta fonksiyonel teorik ve pratik nazik iletişim yetenek ve stratejileri geliştirir, etkin konuşturur, sohbete katar, dil üretim pratikleri kazandırır. Pragmatik yeteneği zayıf öğretmen, öğretimi salt nahve çevirir, bu yanlış da nahiv ve belagat karşıtı asılsız “pratik Arapça” denilen ucube, uydurma ve saçma bir başka hatayla derinleşir.

Arapça iletişim öğretiminin üçüncü temel unsuru olan pragmatik öğretim ile öğrenci fonksiyonel bütünler kullanım öğrenir, dille alakalı yalın salt nahiv ve belagat bilgisi yerine iletişimsel girişlerle Arapçayı farklı iletişim ortamlarında bilinçli kullanma becerisi kazanır. Arapça yapı ve anlam bilgisinin sosyal bağlamla karmaşık ilişkilerini kavrar, temel kuralları belli iletişim stratejilerine uygun pragmatik kullanımı öğrenir. Pragmatik bilgiyle ifadeleri kural, anlam ve bağlam bütünlüğü, kontekst özgünlüğü ve akıl yürütmelerle cevap stratejileri geliştirir. Bağlamsal iletişim dinamikleriyle emir, talimat, kinaye, övgü, yergi, şaka veya ciddi gibi çeşitli anlamların hangisinin niyet edildiğini çözer. İletişimsel Arapçanın bağlam anlamını tam kavrar hatta onun ötesindeki diğer anlam değişimlerinin farkındalığını kazanır. Pragmatik donanımdan yoksun olan öğretmen, öğrenciye bu temel dil becerilerini kazandırmayacağı için yaptığı işlem öğretmenlik olarak nitelendirilemez. Dolaysıyla pragmatik donanım öğretmen için bir lüks değil, olmazsa olmaz bir gerekliliktir.


1.2. Uygulamalı ‏Edebi Dilbilim
(عِلمُ اللغَةِ الأَدَبِي التَّطبِيقِيّ‏ Applied Literary Linguistics)


Uygulamalı edebi dilbilim; estetik değerli ifadelerin yüzey ve derin yapısını öğreten edebiyat, dilbilim ve sanatın oluşturduğu bir bilimdir. Sözü süsleyen sanatlarla anlatımın beyindeki olumlu veya olumsuz etkilerini belirler, zevklere uygun tenkit veya beğeni yorum ve tasnifleri yapar. Arapça öğretmeni uygulamalı edebi dilbilimle öğrencilerde “edebi zevk” bilinci geliştirerek Arapçanın edebi kontekste, sanat zevkinde ve coşkuyla öğrenilmesini sağlar. Öğretmenin Arapçayı güzel konuşma ve yazma yeteneğini bağlamıyla taklit eden öğrencinin Arapça selikası gelişir. Öğretim yalın bilgi aktarımı olmaktan çıkarak sanat zevklerini paylaşıma dönüşür. Öğrencinin üzerindeki olumsuz öğrenme baskısı kalkar ve bilgiyi işleme türlerine göre şu alanlarda verimli öğrenme gerçekleşir.

1.2.1. Söylem Analiz/Metin Dilbilim (عِلمُ تَحلِيلِ الحَدِيثِ\المَتنِ‏=Discourse Analysis/Text Linguistic)

Uygulamalı metin dilbilim; anlam bağlam arası ilişkiler, üslup, söyleyiş tarzları, ses, kelime ve cümlenin anlam gücü, etki ve kapsamı, sözü kültürel ve sosyal bağlamında kullanma biçimleri, anlatım ve anlama ustalıklarını öğreten bilimdir. Konuşma içeriğinin beden dili gibi sözel olmayan etkenlerin bağlam, dilbilim ve sosyolojiye uygunluğunu belirler. İletileri doğru konumlama, gerçek bilgiyi, asılsız haberi ayırma, satır aralarını okuma, ayrıntı işaretlerini anlama, sürçme, garip duraksama, akademik bilgi ve propagandayı belirlemeyi öğretir. Bu nitelikleri taşıyan Arapça iletişim öğretimi için öğretmenin uygulamalı söylem analizi ve metin dilbilimi donanımı zorunludur, yoksa öğretim pragmatik doğruluktan uzak kalır, iletişim dili yerine bir yığın saçma bilgilerle öğrenci boşuna uğraştırılır.

1.2.2. Uygulamalı Edebi Eleştiri Bilimi (الأَدَبِيِّ التَّطبِيقِيّ ‏ عِلمُ النَّقدِ =‏ ‏ Applied Literary Criticism)

Uygulamalı edebi eleştiri; edebi ürünleri sınıflayan, kıyasla tanımlayarak nitelik derecelemesi yapan bir bilimdir. Metinlerin çıkarımlarını konu, içerik ve işlenişini tez, ispat, kanıt ve ilmilik gibi yönlerden nesnel usullerle derinlemesine inceler, etkilerini denetler, odak, tasarım ve sınırlarını belirler, açıklamaları süzer, gaye ve üslup uyumunu sebepleriyle analiz eder, sanat felsefesi ve kalitesini karara bağlar. Bu ölçütlerle ustalıkla seçilen nitelikli öğretim materyalleriyle öğrencide edebi zevk bilinci geliştirilir. Bu niteliklerden yoksun Arapça müfredatı içinde edebi eleştiri dersi adıyla anadili Arapça olanlara hazırlanan bir kitabı okutmak, asla uygulamalı edebi eleştiri öğretimi olmadığı için sakınılması gerekir. Arapça öğretmenin bilgileri eleştirel tasnif ederek tutarlı öğretebilmesi için uygulamalı edebi eleştiri donanımı kapsamında olan şu bilim dallarında da yetkin olması zorunludur.

1.2.2.1. Tarihsel-Biyografik Eleştiri (النَّقدُ التَّارِيخي والسِّيرة الذَّاتية = Historical-Biographical Criticism)

Uygulamalı tarihsel-biyografik eleştiri; edebi eserin yazım zamanı, ortam ve karakterlerinin yazarla etkileşimini inceler. Edebi ürünün kültürel etkileşim ve dilsel özelliklerini derinliğine araştırarak değerini tarafsız belirler. Uygulamalı tarihsel-biyografik eleştiri donanımı yeterli öğretmen olayları, ortamları, yazarın yansıtımını çözerek öğrencileri doyurucu bilgilerle donatır. Aksi durumda üslubu dilbilgisi kurallarıyla açıklamak zorunda kalır ve bu pek çok anlam ve anlatım problemine sebep olur.

1.2.2.2. Ahlaki-Felsefi Eleştiri (النَّقدُ الفَلسَفِيِّ وَالأَخلَاقِيِّ = Moral-Philosophical Criticism)

Uygulamalı ahlaki-felsefi eleştiri; ahlak, etik, fıtrat ve dine bakış felsefesini devir ve toplumlara göre değişen temel kültür değerleri bağlamında yorumlar. Değerleri anadil ile hedef dili çatıştırmayacak tarzda düzenler, bilinçaltı inkârları önler. Uygulamalı ahlaki-felsefi eleştiri donanımlı öğretmen, sonucu öngörür ahlak, etik, din ve felsefi sorunları belirmeden çözer, öğretim sistemini hoşgörüyle inşa eder. Aksi halde Arapça öğretimi hedeften sapar, fuzuli ahlak, etik, din ve felsefe tartışmasına dönüşür. Gereksiz tartışmalar tarafları tatmin ve mutlu etse de boşuna oyalar, hedefe götürmez, Arapça öğretmez.

1.2.2.3. Uygulamalı Biçim Eleştirisi (النَّقدُ الشَّكْلِيُّ = Formalist Criticism)

Uygulamalı biçim eleştirisi; edebi ürünün analizini “sanat sanat içindir” algısıyla iç tutarlılık odaklı ve dış etkenleri yok sayan kendine yeterli sanat eseri olarak inceler. İnceleme eserin kelime ve cümle kalıpları, motifleri, figüratif dille oluşturulan tablo ve görüntülere ileten çeşitli anlamları ifade edebilir esneklikte yapılır. Öğretmen, uygulamalı biçimci eleştiriyle öğretim aracı ürünleri iç tutarlılık ve iletilerin niyete uygun anlaşılmasını denetler. Bu beceriden yoksun öğretmen iletilerin denk tercüme ederek anlaşılmasını sağlayamadığı için uzun, yorucu ve gereksiz yorumlarla hedeften sapar.

1.2.2.4. Uygulamalı Psikolojik Eleştiri (النَّقدُ النَّفسِيُّ = Psychological Criticism)

Uygulamalı psikolojik eleştiri; yazarı sezgi, kurgu, ruh hali, arzu, ufuk, gaye ve karakter gibi edebi ürüne artı değer katan yönlerden inceler. Bir metnin iletileri bir bakıma üreten kaynağın kişilik, zihniyet ve duygularının yansımasıdır. Bu nedenle iletilerin tam anlaşılması için üreten üzerindeki psikolojik etkenlerin bilinmesi gereklidir. Uygulamalı psikolojik eleştiri bilgisi öğretmenin iletileri tüm etkenlerle bir bütün olarak kavramasını ve kavratmasına alan oluşturduğu için oldukça önemlidir.

1.2.2.5. Uygulamalı Sosyolojik Eleştiri (النَّقدُ الاجتِمَاعِيُّ = Sociological Criticism)

Uygulamalı sosyolojik eleştiri; eserin içeriğini cinsiyet, ırk, kültürel ve ekonomik sınıf, politik önyargı, tarihsel ve sosyokültürel özgünlüğünü inceler. Eserin politik içeriğinin özel yönlerini, tarihsel ve sosyokültürel bağlamını çözümler. Bu donanım öğretmenin çeşitli fikir akımlarına karşı objektifliğini kaybettirmez, öğrencilerini fikren bağımsız ve tarafsız yetiştirir. Donanım yokluğu dersleri kişisel görüşler, kültürel çatışmalar ve politik tartışmalara teslim eder ve gayesinden tamamen uzaklaşır.

1.2.3. Uygulamalı Üslup Eleştirisi (عِلمُ الأُسلُوبِ \ النّقد =‏ ‏ Applied Literary Stylistics)

Uygulamalı üslup eleştirisi; ürünün ifade sitilinin fasih ve mantıklı, muhatabı etkiler güçte, hedefe uygun, birbirini destekler, otoriter, tarihsel ve ahlaki objektif oluşunu analiz eder. İfadelerin açık, anlamın net, özelliklerin müsellem, mantık yapısının derin ve tutarlı, bilgilerin odak tanzimli ve uygulanan model teorileri sonuçlarıyla denetler. İfadeler anlam ufku, yapı sisteminin titiz dizimi, sanat özgünlüğü, muhakeme estetiği nesnel analiz edilir, detaylar çözümlenir. Öğretmen, uygulamalı üslup eleştiri becerisiyle biçim, motif, üslup ve edebiyatı Arapça öğretiminin ayrılmaz parçası yapar ve estetiği ihmal etmeden öğrenciyi edebi zevkle birlikte eksiksiz donanımda yetiştirir.


1.3. Uygulamalı Arap Filolojisi
(التَّطبِيقِي عِلمُ اللغَةِ التَّارِيخِيّ Applied Arabic Philology)


Uygulamalı tarihsel dilbilim; Arapçayı art zamanlı fonoloji, dilbilgisi, semantik gelişim ve değişim biçiminin öğretimini düzenler. Arapçanın doğuşu, gelişimi, edebi incelik ve anlatım zevkinin zirveye yükselişi, gerilemesi ve diğer dillerle kalıtımsal ilişkilerini eğitsel inceler. Arapçanın hiçbir dile nasip olmayan coğrafi sınırları aşarak soyut edebiyat, belagat ve güzel sanatların dili olması, geniş ses, kural ve anlam alışverişiyle İslam’ın dili olmasının iç ve dış etkilerini şu devirleriyle öğretime taşır.

1.3.1. İleri Fasih Arapça Tabakası (العَرَبِيَّةُ الفُصحَى العَالِيةُ= Applied Advanced Fasih Arabic)

İleri fasih Arapça; edebiyat, sanat ve kültür akliyatını oluşturan şiir, hitabe, mesel, edebiyat ve felsefe dilinin tekâmül dönemidir. Yarımadanın ticaret mallarının güzergâhında olması ve yıl boyu dil, din, kültür, gelenek ve ticarî birlik aracı panayırların düzenlenmesinden etkilenerek gelişmiştir. Birinci gelen edebi ürünlerin altın harflerle yazılarak Kâbe’ye asılması, Arapçanın sanatsal büyüsünün keşfine akli, duygusal ortam, sosyal ve coğrafi şartları hazırladı. Eşsiz bir dil mucizesi olduğuna meydan okuyan Kur’an-ı Kerim’in Arapça nazil olmasıyla güzel sanatların zirvesine erişti. Usta-çırak ilişkisiyle gelişen ileri fasih Arapça, aynı yöntemle öğretilirse öğrenci dil zevki kazanır ve başarılı olur.

1.3.2. Mükemmel Fasih Arapça Tabakası ( العَرَبِيَّةُ الفُصحَى المِثَالِيَّةُ= Applied Perfect Fasih Arabic)

Uygulamalı mükemmel fasih Arapça; Kureyş lehçesi merkezli tüm Arap lehçelerini kapsayan; ifadesi tatlı, edası hoş, anlatımı cazip, dizgisi mütenasip, edipleri acze düşüren ve insicamı zirvede olan İslam’ın tevkifi dilidir. Mükemmel fasih Arapça, dini ilimlerde uzmanlaşan bilginlerin lehçeler birleşimi ortak üst dildir. Arapça sarf, nahiv ve belagat kurallarının çıkarımında esas alınan dildir ve kural öğretim örneklerinin bu dil tabakasından verilmesi gerekir.

1.3.3. Fesiyha Arapça Tabakası ( العَرَبِيَّةُ الفَصِيحَةُ المِعيَارِيَّةُ= Applied Fluently Standard Arabic)

Uygulamalı fesiyha; mükemmel fasih Arapça kadar ileri sanat özelliği taşımasa da üslubu akıcı ve anlamı düzgün edebi dildir. Ancak doğal dil ortamında meleke olarak edinilmediği için kural çıkarımı için kaynak olarak kabul edilmez. Müslümanların ibadet, dua, bilim, edebiyat ve siyaset, ilim erbabının bilim ve iletişimde anadil akıcılığında kullandığı ortak din dilidir. Bu dille tefsir, hadis, fıkıh eserleri telif edilir, ticari ilişkilerde kullanılır ve öğretmenin öğretimde kullanması gereken dil tabakasıdır.

1.3.4. Sahiyha Arapça Tabakası ( العَرَبِيَّةُ المُوحَّدَةُ الصَّحِيحَةُ= Applied Unified Correct Arabic)

Uygulamalı sahiyha Arapça; dilin doğruluk mihengi sarf ve nahiv kurallarına uygun, bozuk ifade, zayıf ve güçsüz anlatımdan uzak, selis iletişim dilidir. Sahiyha sisteme uygun olsa da kelimelerin bağlama uygunluğu ileri düzey sanat ve edebi özellik göstermeyen günümüz edebiyat, eğitim, resmi ve medya haber dilidir. Bir derece kuru anlatımın ötesinde ve az da olsa edebi, estetik ve belâgat niteliklidir ve genelde Arapça öğretim ve iletişim dili olarak kullanılır.

3.3.5. Arabâniye Arapça Tabakası (العَرَبِيَّةُ ‏العَرَبَانِيَّة = Applied Arabanah Arabic)

Arabâniye; coğrafi açılımla başlayan ve mahalli dillerle alışverişin sonucu fasih Arapçanın değişimle orijinalliğini yitirmesiyle oluşan karmaşık şeklidir. Aslından uzaklaşarak yeni özellikler kazandığı için tekrar aslına dönmesi mümkün olmayan ve halk diline dönüşen farklı yapılıdır. Öğretmenin bu lehçeye hiç ihtiyacı olmamasının ötesinde öğretimde şiddetle sakınması gerekir.

3.3.6. Âmmiye Arapça Tabakası (العَرَبِيَّةُ العَامِيَّةُ الدَّارِجَةُ = Applied Arabic Dialects)

Âmmiye; Arabâniye etkisinde oluşan dil kaosu zamanla daha da gelişerek eski yerel halk dilleri karışımıyla oluşan, ağırlıklı olarak bağımsız dil karakteri gösteren mahalli lehçelerdir. Ecnebi kelimeleri Arap naht, iştikak ve dizim sistemiyle “ta‘rîb” ettiği için Arap lehçesi sanılsa da daha çok Arapça etkisinde gelişen ve doğrudan bir dil sistemiyle bağlantısı olmayan güdük çarşı pazar dilidir. Âmmiyenin Arapça öğretimiyle hiç bir ilgisi yoktur ve öğretimde şiddetle sakınılması gerekir. Yoksa öğrencilerin sarf, nahiv ve belagat bilincini onulmaz etkiler hatta tamamen felç eder.


1.4. Uygulamalı Sosyodilbilim
(‏ عِلمُ اللُّغَةِ الاجتِمَاعِيّ التَّطبِيقِيّ‏Applied Sosyolinguistics)


Uygulamalı sosyodilbilim; sosyal sınıf, meslek, cinsiyet ve coğrafi bölge gibi sosyal faktörlerin toplumsal iletişimi etkileyerek dil tabakalarını oluşturmasını pragmatik ve eğitsel yönden inceler. Arapçanın sosyal değişimi, bireyin iletişim yeterliliği, kültürel bilgi ve yetkin dil kullanımıyla sözsüz iletişimin öğretime yansıyan etkilerini belirler. Öğretimi nahiv, belagat, toplum ve iletişim ilişkileri bağlamına uygun tamlayan sosyal iletişimin alt yapısını şu alt bilim dallarıyla denetler.

1.4.1. Sosyokültürel Dilbilim (عِلمُ اللُّغَةِ الاجتِمَاعِيّ الثَّقَافِي التَّطبِيقِيّ = Applied Sociocultural Linguistics)

Uygulamalı sosyokültürel dilbilim; Arapça öğretimini dil, kültür ve toplum ilişkilerini yapısal, sosyokültürel analiz ve sosyolojik nicel değişken ilişkileriyle eğitsel yönden çözümler. Anlam dil sistemiyle sosyal kültür kılıfı içinde sarmalayarak taşınır. İleti anlamlarının anlaşılmasını sağlayan bağlamın anlaşılması için Arapçanın kültürel bağlamında öğretilmesi gerekir. Tecrübelerle sabittir ki kültür bağlamından koparılan Arapça öğretimi asla başarılı olamamıştır.

1.4.2. Etkileşimsel Sosyodilbilim (عِلمُ اللُّغَةِ الاجتِمَاعِيّ التَّفَاعُلِيّ = Interactive Sociolinguistics)

Uygulamalı etkileşimsel sosyodilbilim; Arapça konuşanların iletilere yükledikleri anlamların sosyal etkileşime etki biçimini inceleyen bilimdir. Arapçanın temel sosyal etkileşim aracı olma görevi öğretimde ne kadar odağa alınırsa öğrenim de o kadar başarılı olur. Bu ise öğretmenin yeterli oranda etkileşimsel sosyodilbilim donanımına sahip olmasını gerektirir.

1.4.3. Antropolojik Dilbilim (عِلمُ اللُّغَةِ الأَنثْرُوبُولُوجِي = Anthropological Linguistics)

Uygulamalı antropolojik dilbilim; Arapçayı köken, tekâmül, biyolojik yapı, toplumsal ve kültürel nitelikleriyle eğitsel açıdan inceler. Arapçanın sosyal ve kültürel yapısının oluşum ve süren gelişiminin öğretime uygulanma biçimini belirler. İnsanın biyolojik parçası bir sistem olan dilin canlılık özelliğinin öğretimde aktif kullanımını düzenler. Dilin canlılığını iyi organize edemeyen bir öğretmenin Arapçayı sağlıklı ve başarılı öğretmesi nerdeyse imkânsız denecek kadar zordur.


1.5. Uygulamalı Psikodilbilim
(‏ عِلمُ اللُّغَةِ النَّفسِيّ التَّطبِيقِيّApplied Psycholinguistics)


Uygulamalı psikodilbilim; iletişimin hafıza, zekâ ve bilişsel süreçlerin ruhsal yönünü öğretime yansıtan bilimdir. Dilin akıl bağlantılı doğal işleyişini bilişsel deney bulgularıyla akılda nasıl işlendiğini çözümler. Çocuğun anadil seslerini duyma, anlama, konuşma ve doğal ortamında daha hızlı ve pratik öğrenmesini Arapça öğretimine uyarlar. Arapça ile öğrenimini düzenleyen işlemleri kelime, cümle, metinleri anlama ve ifadenin bilişsel süreçlerini sinirbilim, biyolojik ve patolojik yönden analiz eder. Öğretmen, öğretim işlemlerinin zekâ, hafıza ve iletişim öğretimini şu disiplinlerle yönetmelidir.

1.5.1. Dil Nörobiyolojisi (بِيُولُوجْيَا الأَعْصَابِ اللُّغَوِيَّةِ = Neurobiology of Language )

Uygulamalı dil nörobiyolojisi; beynin enerji ve kimyasal değişiminin dil öğrenimiyle ilgisini ve ruhsal bilinci araştıran bilimdir. İletişimde dikkat, hafıza, ileti düzenleme gibi bilişsel işlemler dil ile beyin ortaklığıyla yapılır. Dil, düşünce ve iletilerin kabı, beyin de düşünce ve iletilerin dilsel kodlara çevrildiği sistemdir. Öğretim, dil ile beyinin ortak işleyişini çözümleme, öğretmen ise dil edinim ve kullanım işlemlerinin nörobiyolojik analizini öğretendir. Öğretmen bilgilerin sunum görevini nörobiyolojik bilgisiyle bilinçli yapar, gelişigüzel uğraşlarla enerji ve zaman kaybetmez.

1.5.2. Gelişim Psikodilbilim (عِلْمُ اللُّغَةِ النَّفْسِيّ التَّنْمَوِيّ = Developmental Psycholinguistics)

Uygulamalı gelişim psikodilbilim; dil edinimini bilişsel derinliği ile öğrenimi de gelişimsel inceler. Dilin gelişimsel işleyişini incelemek için dilsel ve dilsel olmayan etkileri dinamik bir yaklaşımla karşılaştırır. İnsan psikolojisi ile dilin ilişkisini çözer, anadilin kendiişler, bilinçsiz ve kalıcı edinimini yetişkinlerin dil öğrenim sürecine uygular, iletişimin gelişiminde dilbilgisinin öncü rol oynadığını kabul eder. Öğretmen Arapça öğrenimini etkileyen dilsel ve dilsel olmayan etkileri, öğrenci farklarını dikkate alarak düzenlediği için Türkçe öğretir gibi Arapça veya çocuklara öğretir gibi yetişkinlere öğretme yanlışına düşmez.

1.5.3. Konuşma Dili Patolojisi (عِلمُ أَمْرَاضِ النُّطْقِ اللُّغَوِيِّ = Speech-Language Pathology)

Konuşma dili patolojisi; tınlama, sesleme, eklemleme, konuşma, yutma bozuklukları, muhatabı anlama, düşünme, duygu ve fikirleri paylaşma engelleri, işitme kaybı ve beyin hasarının etkilerini inceler. Konuşma seslerinin sözlü veya sözsüz iletişimde doğru ve akıcı üretimini engelleyen aksama nedenleri ve ilgili sosyal iletişim bozukluklarına çözüm üretir. Konuşma dili patolojisi donanımlı Arapça öğretmeni sesler, eklemlenme ve fonolojik bozuklukları bilir ve kolayca çözerek başarılı olur.

1.5.4. Dil Edinim Bilimi (اِكْتِسَابِ اللُّغَةِ عِلْمُ = Language Acquisition Science)

Dil edinim bilimi; anlama ve konuşama problemlilerin kelime, cümle üretme, kullanma ve biyolojik kapasite edinim sürecini inceler. İnsan dil sistemiyle uyumlu beyne sahip olan biyolojik bir varlık olduğu için edinim; sesbilgisi, sarf, nahiv, belagat ve pragmatik bilgisi beyinle düzenlenir. Dil edinim donanımlı Arapça öğretmeni bu bilgilerle bilinçli öğretim yapar, yoksa başarısı tesadüflere kalır.


1.6. Uygulamalı Sinirdilbilim
(عِلمُ اللُّغَةِ العَصَبِي التَّطبِيقِيّ Applied Neurolinguistics)


Uygulamalı sinirdilbilim; beyinde dili kodlama, depolama, hangi bilgileri hangi birimde saklama, kodların beyinde fiziksel işlenmesi ve işlem bölge hasarlarını gidermeye odaklanır. Dil sistemi uzun sosyal gelişim süreciyle edinilen kodlar tertibatı olduğu için beyin kodları biyolojik, sinirbilim, bilişsel bilim, dil bilimi ve bilişimsel işleyişini öğretime uyarlar. Sinirdilbilim, dilbilim sisteminin beyinde oluşum, gelişim ve iletişimde kullanımını sinir sistemiyle ilişkisini şu bilim alanlarıyla işbirliği içinde öğretime uygular:

  1. Fonetik; sinirdilbilim beynin konuşma seslerinin ton, ritim ve konuşma temposu ayırımının akustik bir sinyalden üretimini ve ses bilgisini iletişim dinamizminin başarılı öğretiminde kullanır.
  2. Fonoloji; Arapça konuşma seslerinin morfem, morfemlerin kelime, kelimelerin cümlecik, cümleciklerin cümleleri oluşturma hiyerarşisinin beyinde temsil edilen sistemini öğretir.
  3. Morfoloji ve sözlükbilim; kelimelerin iç kök, dış eklerle bağlanma dokusu ve anatomisinin zihin sözlüğünde yapılandırılması, saklanması ve kelimelerle tekrar erişimini öğretimde kullanır.
  4. Sözdizimi; cümleyi oluşturan birimlerin beyinde hiyerarşik diziniyle cümlenin ögelerine dönüşüm kurallarını sınıflar ve cümlenin bilimsel bilgileri ifade etmesini öğretime taşır.
  5. Semantik; kelimelerin anlam kazanması, anlamın zihinde kodlanması, kodlarla iletişimin kurulması ve bu sistemin aktif kullanımıyla Arapça öğrenileceğini esas alır.

Uygulamalı sinirdilbilim temel Arapça dilbilimlerini beyinin işleme sistemine uygun organize eder ve öğrenmeyi en verimli şartlarda yapar. Bu sebeple uygulamalı sinirdilbilim donanımı yeterli olmayan öğretmen, öğreteceği bilgileri beyin odaklı organize edemez ve bilgi anarşisi yaşar. Arapça öğretiminde beyin ile konuşma arası ilişki hiyerarşik ve bilinçli düzenlenemediği için başarısız olunur. Bilgi donanımı yeterli olmayan bir öğretmen ise organizasyon eksikliğinin sonuçlarının bu derece etkili olacağını bilemez ve başarısızlık nedenlerini bulamaz, öğretim tıkanır, çözümü de oldukça zor olur.


1.7. Uygulamalı Bilgisayar Dilbilimi
(عِلمُ اللُّغَةِ الحَاسُوبِيّ التَّطبِيقِيّ  Applied Computational Linguistics)


Uygulamalı bilgisayar dilbilimi; fonetik, sarf, nahiv ve belagat sistemini rakamsal çözümleyerek daha verimli öğretimi için dizgelerin anlam ilişkilerini tanımlayan, becerilerin kazanımını algoritmik analizlerle belirleyen bilimdir. Arapça bilgisayarla sayısal, istatistiksel incelenir ve kural temelli sistemi modellenir. Bilgisayar bilimci, bilgisayar dilbilimci, yapay zekâ bilimci, matematikçi, filozof, bilişsel bilimci, bilişsel psikolog, antropolog ve sinirbilimcilerle birlikte çalışılır. Sayısal dilbilim, yapay zekâ makine programlı insan dilini taklit eden bilgisayarlarla pratik konuşma öğretimi yapılır. Arapça öğretmenin de sıradanlaşan bilgisayar çevirileri ve şu alanlarda yeterli donanımlı olması zorunludur.

1.7.1. Konuşma Sentezi (التَوْلِيفُ الكَلَامِيُّ = Speech Synthesis)

Konuşma sentezi; insan sesini tanıyan bilgisayarın konuşmayı sentezleyerek metinleri doğala yakın ve anlaşılır sesletimidir. Bilgisayar, fonemleri analiz ederek konuşmayı simüle eder, metni insan ses mekanizmasını taklit ederek konuşma dizisine dönüştürür. Konuşmayı ileri düzeyde hem doğal hem de anlaşılır terkip etmesi öğretimi daha kolay ve verimli yaptığı için bu araçların kullanımını Arapça öğretmeni mutlaka bilmelidir.

1.7.2. Otomatik Konuşma Tanıma (التَّعْرِفُ التِلْقَائِيُّ لِلْكَلَامِ = Automatic Speech Recognition)

Otomatik konuşma tanıma; insan konuşmasını taklit edebilen, otonom akıllı bir arayüz ve yapay zekâ sistemiyle diyalog türü iletişim kurabilen teknolojidir. Otomatik konuşma tanıma, bilgisayar donanım ve yazılım tekniklerini kullanarak gerçek anlamda insan sesini otomatik olarak işler ve hızla tanımlayarak öğretimi mekanikleştirir. Arapça öğretmeninin bu teknolojiyi ustalıkla kullanması öğretim verim ve başarısını artırmak için oldukça önemlidir.

1.7.3. Yapay Dil Bilgisayarı (الحَاسُوبُ اللُغَوِيُّ الاِصْطِنَاعِيُّ = Artificial Linguistic Computer)

Yapay dil bilgisayarı; gerçek bir kişiyle sohbet etmeyi simüle ederek elektronik sohbet edebilen bir dil robotu programıdır. Sistem önce insan girişli konuşmayı çözümleyerek taklit eder ve keşfedici bir sistemle işlediğinden sohbeti sürdürebilme yeteneğindedir. Öğrenciyle diyalog kurar, kişisel bilgiler, hobiler, başka ilginç bilgiler verebilir, soruları cevaplayarak diyalogu sürdürür. Arapça öğretmeni yapay dil bilgisayarıyla öğrencilere çok tekrar ve alıştırma yapma fırsatı sağlayabilir.

1.7.4. Doğal Dil İşleme (مُعَالَجَةُ اللُّغَة الطَّبِيعِيَّة = Natural Language Processing)

Doğal dil işleme; farklı insan seslerini tanıyarak yazıya geçiren, doğal dilden çeviriler yapan, bilgi alıp veren yapay zekâ çeviri yazılımdır. İnsan yazımına eş okunabilir metin oluşturur ve bilgisayar diliyle doğala özdeş çeviri yapar. Bilgisayar yazılımı insan gibi dili doğal analiz eder, anlar, üretir ve iletişim kurar. Doğal dil işleme teknolojisi Arapça öğretmeninin sesleri, yazı ve tercüme öğretiminde önemli katkılar sağladığı için mutlaka faydalanması gerekir.


2. Sonuç


Sadece klasik teorik sarf, nahiv ve belagat bilgileriyle Arapça öğretilemez. Bu bilgilerin mutlaka temel ve destek uygulamalı dilbilim ve becerileriyle desteklenmesi gerekir. Arapça fonksiyonel konuşma, anlama, cevaplama, okuyup anlama, sesli okuma ve metin yazma becerileri ustalığı için bilinçli aktif hafıza oluşturma ve dönemli tekrar zorunludur. Sarf, nahiv ve belagat olmadan çok az şey ifade edilebilse de Arapça bilmenin ölçütü, kelime hazinesi oluşmadan hiçbir şey ifade edilemez. Bunun için öğretim, mutlaka öğrenci bilgi düzeyi gereği kelime hazinesi edinimi, ifade ve iletişim becerisine doğrusal, kademeli ve bütüncül yapılmalıdır. En sık kullanımlı 4000 kelime konuşma eşiği ihtiyacının % 95’ini ve 6000 kelime de asgari okuma eşiği ihtiyacını karşılar. İleri düzey okuma eşiği için 10000 kelime ihtiyacın % 95’ini karşılar. Öğrenci öğrenme ihtiyaç ve ufkunun gerisinde kalan Arapça öğretmeni hem kendine hem de öğrencilerine zulmeder.

Başarılı öğretmen, mesleki destek uygulamalı dilbilimleri liyakatiyle öğrenme zekâ frekanslarını belirler ve bilinçli öğretir. Öğrencinin hep içinde yaşadığı frekansı değiştiren, bilinçaltına aktif bilgileri dizen, negatif inançları değişten, hızlı olumlu sonuçlar alır. Öğretmen, mesleki destek uygulamalı dilbilim liyakatiyle öfke, kızgınlık, korku, endişe üzüntü gibi negatif kök inançları bilinçaltından kazır. Onu yaratılışın saf pozitif inançlarıyla yeniden programlayarak imkânsızı başarır. Öğrenci başarısını engelleyen geçmiş ve kolektif bilinç kaynaklı, kazınması imkânsız sanılan en derin kök inançlar tam temizlenirse bilinç özgürleşir ve öğrenme kolaylaşır. Bilinç sevgi enerjisiyle beslenir, menfi bilinçaltı kayıtları değiştirilirse zihne şifa veren bilgiyi öğrenme inanılmaz güçle gelişir.

Öğrenci, hayatına dokunan Arapça öğrenimine şahit olursa onun istek ve emirlerine merak ve coşkuyla odaklanır, sabırla başarının mutluluğuna erer. Öğrenirken derin fiziksel rahatlatma, zihni öğrenmeye tam açar, zekâ performansını katıyla artırır, sözel beceriyi geliştirir, stresi azaltır, kaygıyı, endişeyi gidererek kendiişler söz sanat ve iletişim becerilerini harekete geçirir. Sağlıklı öğretimle beyin negatif düşüncelerden arınır, beyin frekansları öğrenme isteğine odaklanır ve sabırla sürdürülür. Zihnin çevrimine giren ihlaslı istek duaya dönüşür, beyin yürekten bağlılık enerjisini algılar ve temiz sevgiyle Allah’tan istenenler hızla yerine gelir. Öğrenme başarısına inanan, olumlu düşünen, ruhsal derinlikte, saf düşünceye bürünüp duayla yaratan ile iletişime geçen istediği her şeye kavuşulabilir. Mesleki destek uygulamalı dilbilimleri liyakati, öğretmene bilinçli öğretme bilgisi, öğrenciye zevkle öğrenme coşkusu kazandırarak öğretimi sevimli hale getirir, mümkünü yapma ve imkânsızı başarmaya hazırlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir