20 Soruda Kurban İbadeti

1- Kurbanın Arapça orijinal ismi “udhıye” ne anlama gelir?

Cevap: Aslında öğleden önceki kuşluk vakti (duhâ) kesilen hayvan anlamına gelirken, sonraları ibadet niyetiyle kurban bayramı günlerinde, belli yaş ve özellikteki hayvanların kurban edilmesine kullanılmıştır.

2- Kurban kesmenin hükmü nedir?

Cevap: Kendisine fıtır sadakası düşecek kadar, yani 90 gram altın değerinde mala sahip olan kadın erkek her müslümana zorunludur (vacip).

3- Kurban ibadetinin Kuran-ı Kerim’den delilleri nelerdir?

Cevap: Özellikle şu iki ayettir: “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes” (Kevser, 2) “Biz her ümmete (Kurban kesmeye uygun) hayvan cinsinden kendilerine rızık olarak verdiklerimiz üzerine Allah’ın adını ansınlar diye kurban kesmeyi gerekli kıldık.” (Hacc, 34)

4- Hazreti Peygamberimizin sünnetinde kurbanın önemi nedir?

Cevap: Peygamber Efendimizin şu iki hadisi bu ibadetin önemini anlamaya yeterlidir: “İmkânı olup da kurban kesmeyen bizim namazgâhımıza yaklaşmasın” (İbn Mace, Ahmed bin Hanbel) “İnsanoğlu kurban gününde kurban kanı akıtmaktan Allah’a daha sevimli gelen bir şey yapamaz. Kıyamet günü kurban boynuzuyla, kıllarıyla ve tırnaklarıyla gelecektir. Kurbanın kanı yere düşmeden Allah katında bir yere düşer. O halde gönül hoşluğuyla kesin kurbanlarınızı.” (Tirmizi, İbni Mace) 

5- Peki hikmeti nedir kurbanın?

Cevap: Her ibadet gibi bilip bilmediğimiz sayısız hikmeti vardır kurbanın. Başlıca şunları sayabiliriz:

a-) Allah Teâlâ’ya yaklaşmak: “De ki, Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm hepsi âlemlerin Rabbi Allah içindir.” (En’am, 162)

b-) Peygamberlerin atası ve tevhid yolundakilerin imamı Hazreti İbrahim’in güzel âdetini yaşatmak: Bir vakit Rabbi ona, oğlu İsmail’i kurban etmeyi vahyetmiş, sonra onun yerine kesmesi için bir koç indirmiştir. “Biz, oğluna bedel ona büyük bir kurban verdik.” (Sâffât, 107)

c-) Bayram günü aile fertlerine cömertlik sergilemek ve toplumdaki fakirlere karşı merhametin yayılması: Hazreti Peygamberimiz “… Kurban etinin bir kısmını eşiniz dostunuzla yiyin, bir kısmını ailenize ayırın, bir kısmını da fakirlere sadaka verin” (Müslim) diyerek bu noktayı vurgulamıştır.

d-) Kurbanlık hayvanları hizmetimize verdiği için Allah Teâlâ’ya şükretmek: “Onlardan hem kendiniz yiyin, hem de ihtiyacını gizleyen-gizlemeyen fakirlere yedirin. İşte bu hayvanları şükredesiniz diye sizin istifadenize verdik.” (Hacc, 36)

6- Kimlerin kurban kesmesi zorunludur?

Cevap: Yolcu olmayan, akıl sahibi, buluğ çağına ermiş ve kurban alacak maddi güce sahip olan her Müslümanın kurban kesmesi zorunludur.

7- Kurban kesme vakti nedir?

Cevap: Kurban kesme vakti, bayram günü bayram namazının hemen peşine başlar, bayramın üçüncünü günü gün batımına kadar devam eder. Bunlar Zilhicce ayının onuncu, on birinci ve on ikinci günleridir. En faziletlisi, ilk gün kesmektir. Hazreti Ömer, Hazreti Ali, İbni Abbas, İbni Ömer, Enes ve Ebu Hureyre radıyallâhü anhüm şöyle demişlerdir: “Kurban kesme günleri üç gün, en faziletlisi ilk gündür.” (Benzer lafızla Muvatta)

8- Hangi hayvanlar kurban edilebilir?

Cevap: Bunlar koyun, keçi, sığır, manda ve devedir.

9- Kurban edilecek hayvanlarda yaş sınırı var mıdır?

Cevap: Vardır. Koyun ve keçinin bir yaşını, manda ve sığırın iki yaşını, devenin beş yaşını doldurması gerekir. Altı aylık kuzu annesinden ayırt edilemeyecek kadar büyümüşse o da kurban edilebilir. Allah Rasülü Aleyhisselam “Yaşını doldurmuş hayvanları kurban edin…” buyurmuşlardır. (Müslim)

10- Kurbanlarda hangi fiziksel kusurlar kesime engeldir?

Cevap: Genel prensip olarak, hayvandan iyi şekilde istifade etmeye engel olan kusurlar kurban olmaya da engel teşkil ederler. Buna göre, bir veya iki gözü kör, kemiğinde ilik kalmayacak kadar zayıflamış, kesileceği yere gidemeyecek derecede topal, kulak veya kuyruğunun yarıdan fazlası kesilmiş veya kopmuş, boynuzunun çoğu kırılmış, memelerinden teki sütten kesilmiş koyun-keçi ile, ikisi sütten kesilmiş sığır-deve, dört ayağından biri veya burnu kesilmiş olan hayvanlar kurban olmaya elverişli değildirler. İmam Ahmed ve beş sünen sahibi Hazreti Peygamber Efendimizden bunların kurban olamayacağını rivayet etmişlerdir.

11- Bu kusurlar ya hayvan alındıktan sonra oluştu ise?

Cevap: Bu kusurların hayvan satın alındıktan sonra oluşması durumunda, zengin kimseye yerine başka hayvan kurban etmesi gerekirken fakire böyle bir gereklilik yoktur. Satın alındıktan sonra kurban edilmeden ölen, kaybolan veya çalınan hayvanda da aynı ayrım geçerlidir. Ne var ki hayvanın kesim anında oluşan sorun ve kusurlar kurbana engel değildir.

12- Kurbanın kasaplığını kimin yapması gerekir?

Cevap: Elbette insanın kurbanını kendi eliyle kesmesi daha faziletlidir. Ama kesimden anlamayan kişi, bu işi iyi yapan birine vekâlet yoluyla bırakmalıdır. Bu kişi akil baliğ ve kitap ehli olduktan sonra kadın erkek, Yahudi veya Hristiyan olması farketmez. Bu takdirde yine kesim anına şahit olması daha faziletlidir. Allah Rasülü Aleyhisselam, Hazreti Fatıma’ya şöyle buyurmuşlardır: “Ey Fatıma, kalk ve kurbanına şahit ol; zira akıtılan ilk kanla birlikte işlediğin günahlar affolunur. Kesim anında şu ayeti oku: De ki; benim namazım, kurbanım, yaşamım ve ölümüm âlemlerin rabbi Allah içindir. Onun hiçbir ortağı yoktur. Bununla emrolundum ve ben Müslümanların ilkiyim.” (Hâkim, Müstedrek)

13- Ehli kitap olan Yahudi ve Hıristiyanların kestikleri her koşulda yenir mi?

Cevap: Kesim anında Allah’ın ismini anarlarsa mekruh olmakla birlikte onların kestiklerini yemek helaldir. Eğer kesim anında Allah dışında mesela Rab olarak (haşa!) Mesih İsa’nın, haçın adını anarlarsa kestiklerinden yemek helal olmaz.

14- Kişi kasap ücretini kurbandan verebilir mi?

Cevap: Kurban bütünüyle Allah rızası için olsun diye insan kurbanını kesen kasaba ücret olarak hayvanın eti veya derisi vermez. Aksine ücretini nakit para olarak öder. Aynı şekilde kişi kurbanını kesmeden önce sütünden ve yününden istifade edemez. Eğer ederse o miktarın bedelini sadaka olarak verir ve yaptığı yanlıştan dolayı Allah’tan af diler. Kesimden sonra bunlardan dilediği gibi istifade edebilir.

15- Hayvanın derisini ne yapmalıdır?

Cevap: Kendisi için döşek ve kilim yapımında kullanabilir, hayır ve iyilik yolunda bağışlayabilir, satıp parasını sadaka verir veya onun karşılığında faydalanabileceği bir şey alabilir.

16- Kurbanın etini nasıl dağıtmak gerekir?

Cevap: En güzeli üçte birini zengin olsun fakir olsun dost ahbabıyla yemesi, üçte birini evinde saklaması, kalan üçte birini de fakir yakınlara dağıtmasıdır. Allah Rasülü Aleyhisselam “Kurban etinden yiyin, yedirin ve saklayın.” buyurmuşlardır. (Buhari, Müslim) Tabi, maddi durumu iyi olmayan kişinin, kurbanın tümünü ailesi için saklamasında bir mahzur yoktur.

17- İnsan yanlışlıkla arkadaşının kurbanını kesse sayılır mı?

Cevap: Anlaşıp helalleştikleri takdirde sorun olmaz. Eğer anlaşamazlarsa iki taraf birbirine etin bedelini öder ve aldıkları bedeli sadaka olarak dağıtırlar.

18- Kesilen kurbanın karnından çıkan yavrusu yenir mi?

Cevap: Evet, yenir. Annesinin kurban edilmesi kendi için de dinî bir kesilme sayılır. Hazreti Peygamber Aleyhisselam “Annenin tezkiyesi (kanının akıtılması) yavrunun da tezkiyesi yerine geçer.” buyurmuşlardır. (Tirmizi, Ebu Davud)

19- Kurban ibadeti en güzel şekilde nasıl yerine getirilir?

İmkânlar el verdiği takdirde kurbanlık, bay­ram günleri öncesinden eti lezzetli, fiyatı da pa­halı olan hayvanlardan seçilir; satın alınıp bağla­nır. Ayrıca hayvanın kurbanlık olduğu bilinecek şekilde boynuna gerdanlık takmak ve Mescid-i Haram’a gönderilen hayvanlar gibi sırtını ört­mek güzel görülmüştür.

Hayvanı satın alırken fiyat konusunda satıcı­larla pazarlık yapılabilirse de, fiyatı çok fazla dü­şürmek için bunda aşırıya kaçılmamalıdır. Kişi­nin durumu müsait olduğu takdirde kurbanlık hayvanları düşük fiyatla almak için -ilk gün kur­ban kesme faziletini kaçırma pahasına- bayramın üçüncü gününü beklemesi uygun bir davranış değildir.

Yukarıda türü, vasıfları ve yaşı belirtilmiş olan kurbanlık hayvan, kesileceği yere eziyet ver­meden götürülmelidir. Mümkün olduğu takdir­de bayramın ilk günü, sahibi tarafından yüzü ve gözü kıbleye gelecek şekilde sol tarafına yatırılır ve aşağıda metnine yer verilen kurban duasını okuduktan sonra, “Bismillâhi Allâhü Ekber” denilerek çenesi altında bulunan iki kan damarıyla; yemek ve nefes borusunun tamamı büyük ve keskin bir bıçakla kesilir. Kurban, sahibi tarafından kesilemeyecekse işin ehli bir Müslümana kestirilir; sahibi de başında bulunarak Hazreti Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in kurban keserken okuduğu rivayet edilen şu duayı okur:

Kurban Duası:

*إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ
*  إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
* لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ

“Ben yüzümü, gökleri ve yeri yaratana çevirdim. Ve ben ortak koşanlardan değilim. Şüp­hesiz benim namazım, kurbanım ve diğer iba­detlerim; diriliğim ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah içindir. O’nun hiçbir ortağı yoktur.” (En‘âm: 79. ve 162. ayetler. Hadisi şerif için bkz. İbn Mâce, Edâhî, 3121.)

Hayvanın boğazı belirtilen yerden kesildikten sonra, hayvan canını tamamen teslim edinceye ka­dar başı kopartılmamalıdır. Kesim işlemi bittik­ten sonra derisi, hayvan canını tamamen teslim edip, sükûnet bulduktan sonra soyulmalıdır. Ay­rıca kurban sahibinin ilk yiyeceğini, kurbanın ci­ğerinden yemesi dînen güzeldir (mendup). (Ömer Nasuhi Bilmen, İlmihal, 486-487.)

20- Günümüzde bazı hayvan hakları savunucuları, Müslümanların kurban kesiminde hayvanların eziyet gördüğünü iddia ederek, bıçak yerine elektrik, şok veya yüksek darbeli modern yöntemlerle hayvanın bir anda bilincinin yok edilmesinin onun için daha rahatlatıcı olduğunu ileri sürüyorlar. Bu düşünceye nasıl bakmalıyız?

Cevap: Gerçeği bilselerdi elbette Allah ve Rasülü’nü dinler, aksine kendi önerdikleri yöntemlerin hayvana eziyet verdiğini anlarlardı. Hayvanları yaratan Allah Azze ve Celle’dir. Elbette onları hangi kesimin rahatlatacağını en iyi O bilir. Şerî yolla boğazından kesilen hayvan bundan acı değil, zevk ve rahatlık duyar. Tam da böylesi modern itirazlara cevap verir gibi buyurmuş, ne güzel buyurmuş Efendimiz ve Önderimiz Aleyhisselam: “Kuşkusuz Allah her şeyin güzellikle yerine getirilmesini takdir buyurmuştur. O halde öldürürken güzelce öldürün. Kurban keserken güzelce kesin. Kurban kesecek kişi, bıçağını iyice bilesin ve hayvanını rahatlatsın.” (Müslim)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir