Tarhu’t-Tesrîb fi Şerhi’t-Takrîb

Âlimler Kitapların Hikâyelerini Anlatıyor

Adaptan ahkâma bir Müslümanın günlük yaşam pratiklerinin ayetlerden çok hadisler üzerinden şekillendiği bir gerçek. Bu durum haliyle fıkhî mezheplerin ahkâm hadislerine yoğunlaşmasına ve gerek meşhur metinlerin tahrici gerek müstakil telif sadedinde bu sahada birçok eser yazılmasına yol açmış. Sıhah, sünen ve müsnedler dışında İbni Ebî Şeybe’nin el-Müsannef’inden tutun da muasır İ’lâü’s-Sünen’e kadar pek çok metin ve şerh çalışması yapılmış hüküm hadisleri alanında.

Hicri 8. asır Mısır’ında bunların bir örneğini Tarhu’t-Tesrîb kitabı oluşturuyor. Irak asıllı üretken bir Şafiî muhaddisi olan Ebu’l-Fadl (Zeynüddin) el-Irakî, oğlu Ebu Zür’a (Veliyyüddin el-Irakî) için Takrîbü’l-Esânîd ve Tertîbu’l-Mesânîd isminde, 1111 tane ahkâm hadisini içeren bir kitap kaleme alıyor. Kendi ifadelerinden okuyalım:

“Takrîbü’l-Esânîd ve Tertîbu’l-Mesânîd adlı kitabımı tamamladıktan sonra yazılış sebebi olan oğlum Ebu Zür’a’nın onu ezberlediği ve bir grup ilim talibinin kitabı benden ders olarak almak istediği sırada, bazı dostlar bir şerh yazmamı istediler. Kitabın mevzusuna göre zor gelen noktaları kolaylaştıracak, ortak uzunlukta bir şerhti bu. İlk başta Mekke’de bulunduğum için gerekli kitapların yanımda bulunmadığını ileri sürerek bu isteğe mesafeli durdum. Kısa sure sonra hayırlı işe acele etmenin daha değerli olduğunu düşündüm. Kendi kendime “Bol yağmur yağmasa bile, en azından bir çisenti düşer” (Bakara, 265) ayetini okuyordum. Bahsettiğim yeterli malzemenin yanımda olmamasından ve zaman darlığından ötürü kitaba Tarhu’t-Tesrîb fî Şerhi’t-Takrîb (Takrîb’in Şerhinde Azarlanmayı Savuşturma) ismini verdim. Öyleyse okur bu kitaba müsamaha ile yaklaşmalı, içerdiği faydaları benden bir özür olarak kabul etmelidir. Neticede onu tamamlayacak, devam ve faydasını sağlayacak olan Allah’tır. O her şeye kadirdir, duaya icabete en layık olandır.”

Kaderin garip cilvesi ki Hafız el-Irakî şerhin yarısında vefat eder ve oğlu Ebu Zür’a’ya kendisi için yazılan metnin şerhini tamamlamak nasip olur. Bu vesileyle Takrîbü’l-Esânîd’i, sadece metinleri görmekten öte tâbî ve şahitleriyle, kimi mübhem lafızların izahı, nasih ve mensuhun beyanı, rivayetler arası cem metoduyla ahkâm hadislerini bütünlüklü görmek isteyenlere tavsiye edelim. Özellikle 805 sayfalık Bilal Muhammed Ebu Havaiyye tahkikli Daru’n-Nevâdir baskısını. Metnin en büyük özelliği, en değerli rivayet zincirine (esahhü’l-esânîd) sahip ahkâm hadislerine yer veren ilk kitap oluşu.

Elbette daha fazla tafsilat isteyenler, Tarhu’t-Tesrîb şerhine müracaat edebilirler. Muhammed Seyyid Derviş tahkikli 7 ciltlik Dâru İbni’l-Cevzî baskısı tercih edilebilir. Okunması bir tık daha zor olsa da 8 cüzlük Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî baskını pdf formatında indirebiliyoruz. Fıkhî hadisleri genelde Hanefî zaviyeden yorumlayanlar için, Nuruddîn el-Heysemî ve İbni Hacer el-Askalanî gibi müthiş talebeler yetiştirmiş, İhya’nın hadislerini tehric etmiş, yetkin bir Şafiî âlim gözünden yeniden okumak ne dersiniz, heyecan verici değil mi?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir