Mukaddimetü İbni’s-Salah Okumak İçin 5 Neden

* Yunus Emre Karadağ

1.) Çünkü bu kitabı okuyarak 6. asrın en meşhur muhaddislerinden İbn Salah’ın belki en önemli eserini mütalaa etmiş olacaksın. Bugünkü adıyla Kerkük, geçmişte Irak’ın Erbil şehrine bağlı Şerehan’da doğduğu için İbn Salah’a Şehrezûrî denir. Hem muhaddis hem fakihtir. İleride felsefeye karşı çıksa da asıl hocasından gizli şekilde Nizâmiye müderrisi Mûsâ b. Yûnus’tan bir süre mantık dersi de almıştır.

2.) Çünkü İbn Salah, kitabında kendinden önceki eserleri özetler. Mukaddime’den önce yazılan Râmhürmüzî’nin (ö. 360) el-Muḥaddis̱ü’l-fâsıl’ı, Hâkim en-Nîsâbûrî’nin (ö. 405) Maʿrifetü ʿulûmi’l-hadîs’i, Hatîb el-Bağdâdî’nin (ö. 463) el-Kifâye ve el-Câmiʿ li-ahlâḳı’r-râvî adlı eseri başta olmak üzere, mütekaddim dönemi usulü hadis kitaplarının özünü ortaya koymuştur. Hâkim’in ele aldığı elli iki konuyu altmış beşe çıkarmıştır. İbn Hacer onun kendisinden öncekileri iyi özetlediğini, ancak tertibinin güzel olmadığını belirtmişse de Mukaddime’nin dönemin en ilgi gören kitaplarından olduğu muhakkaktır.

3.) Çünkü bu kitabı okurken üzerine birçok muhtasar, şerh ve manzume yazılmış bir eser okumanın farkını hissedeceksin. Derse hazırlanırken Zerkeşî’nin (ö.794) en-Nüket ʿalâ Muḳaddimeti İbni’s-Salâh’ı, Irâkî’nin (ö.814) et-Takyîd ve’l-izâh’ı ve İbn Hacer’in (ö.852) el-İfsâh’ını yanından ayırırsan, kitabın hakkını vermemiş olursun. Kendisinden sonra başta İmam Nevevî’nin (ö. 676) el-İrşâd ve et-Takrib ihtisarları olmak üzere, İbn Kesîr’in (ö. 774) el-Bâisu’l hasîs’i ve Bulkinî’nin  (ö. 805) Mehâsinu’l-ıstılâh’ı, Mukaddime üzerine yapılan çalışmalardan sayılır. Bu arada Zeynüddin el-Irâkî (ö. 806) İbn Salah’ın ele aldığı konuları aynı tertipte el-Elfiyye telifiyle nazma dökmüştür.

4.) Çünkü müellifin kitabın başında dediği gibi en şerefli ilim olan hadis ilmini okuyacaksın. Hadis ilminin faziletinden bahsettikten sonra müellif sözüne şöyle devam eder: ‘يُحِبُّهُ ذُكُورُ الرِّجَالِ وَفُحُولَتُهُمْ’ yani bu ilmi gerçekten şahsiyet sahibi insanlar sever. İlk zamanlar bu söz sanki bu ilmi erkekler sever, kadınlar sevmez diye anlaşılmıştır. Doğrusu günümüzde cinsiyet belirtmeden kullanacağımız cümle ‘şahsiyet sahibi insanlar’ olmalıdır. Metni açıklamak için sanıyorum en doğru tercüme budur. Nitekim başta Hz. Aişe ve İmam Malik’in kızı olmak üzere niceleri, kadın muhaddislerden sayılır. İmam Malik’in kızı hakkında küçük bir anekdot: “İnsanlar İmam Malik’e hadis okumaya geliyordu. Kızı Fatıma da kapının arkasından hadis rivayet edenleri dinliyordu. Birisi yanlış yapınca kapıya eliyle vurarak yanlış yaptığını belirtiyordu.” Ayrıca Hatîb el-Bağdâdî gibi bazı meşhur muhaddislerin kadın hocaları da bulunduğunu biliyoruz.

5.) Çünkü İbn Salah, önceki muhaddislerin aksine bazı hadis usûlü maddelerini müstakil olarak ele almıştır. Yani ilk defa bu maddeleri hazırlayan kişinin kitabını okumuş olacaksın. 24 maddeden bazıları: Hasen, Muttasıl, Merfu, Münker, İtibar, Mutâbaât, Şevahid, Muzdarib…

Peki, hangi Mukaddimetü İbni’s-Salah baskısını öneririm?

Kitabın öne çıkan baskıları, Nurettin Itr, ayrıca Aişe Abdurrahman tarafından tahkik edilerek yayınlananlardır. Bu baskılar güzel olmakla birlikte, paragraf düzeni ve hareke açısından kitabın yeni edisyonlu baskılara ihtiyaç duyduğu aşikârdır.

İyi de eseri kimden okuyacaksın?

İnternette Mehmet Fatih Kaya hocanın bazı Mukaddimetü İbni’s-Salah video dersleri var. Bunları izleyerek başlayabilir, bu konuda kendisine ulaşarak yardım alabilirsin. Yine internet ortamında Arap hocaların derslerini takip edebilirsin. Bizzat bir hocanın dizinin dibine çökerek okumak istiyorsan -ki en doğrusu budur- klasik hadis usulü birikime güvendiğin hocaların kapısını aşındırman gerekiyor. Unutma, مَن قرعَ باباً ولجَّ وَلَج


* Bu vesileyle Dârulilim İslamî İlimler Merkezinde kitabı kendisinden okuduğumuz Emre Yazıcı hocamıza şükranlarımı sunuyorum. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir