el-Beyan ve’t-Tebyîn mi el-Kâmil fi’l-Lüğa mı?

* Hangisi? // Kitap Mukayeseleri

İkisi de klasik Arap edebiyatının en iyi dört eseri arasında. İkisinin de nefis tahkikli dört ciltlik baskısı mevcut. İkisi de örneğin Kufeli zahidlerden Musap b. Zübeyr’in katledilmesine, selefin hutbelerinden Arapların rüzgâra kullandıkları vasıflara kadar edebiyatı en geniş anlamıyla buluşturan, adeta birer Arap dil ve kültür ansiklopedisi. İki müellif de hicri üçüncü asrın ilim ve kültür merkezlerinden Basralı.

el-Beyân ve’t-Tebyîn’in müellifi, Arap nesri, hikemiyyât ve ahbârı konusunda kendisinden sonraki kuşakları en çok etkileyen edip olan Câhız. el-Kâmil fi’l-Lüğa ve’l-Edeb’in sahibi ise Basra dil ekolünün Sibeveyh’ten sonraki en büyük ismi kabul edilen Müberred. Müellifler açısından bakıldığında, edebiyattan siyasete, kelamdan sanata, tarihten zoolojiye 95 yıllık ömrüne sığdırdığı 360 eserle Câhız’ın Müberred’e fark atacağı aşikâr. Kaldı ki Müberred ömrünün sonuna kadar kendisinden istifade etmiş. Acaba aynı üstünlük teliflerine yansıyor mu?

İki kitaba baktığımızda sonraki dönemlerin yaygın tertibini göremiyoruz. Temelde tarih kitabı olmadıkları için isnatsız zikredilen kıssa ve haberlerin mevsukiyeti bir yana, konuların işlenişinde titizlik gösterilmemiş. Bir konunun devamı başka bir konu içerisinde. Yazarların doğrudan amacı da zaten mümkün olduğunca fazla gelenek, dil, folklor, günlük yaşam ve tarih malumatını edebiyat süzgecinden geçirmek.

Gelelim somut kıyaslamaya: el-Beyân ve’t-Tebyîn’in daha geniş ve farklı ilgi alanlarına sahip olduğunu, dilinin daha zor, tertibinin daha karmaşık ve haliyle sahanın mutad okuru olmayanlar için istifadesinin daha meşakkatli olduğunu söyleyebiliriz. Buna karşın el-Kâmil fi’l-Lüğa ve’l-Edeb, sarf, nahiv ve lüğat tahlilleri açısından daha yoğun, fakat genel folklor ve kültür alanlarında nispeten daha dar; tertibi daha basit ve doğal olarak kadim Arabiyât birikimi olmayanlar için istifadesi daha kolay. Yine de son kararı okur olarak siz vereceksiniz. el-Beyân’ı Abdusselam Muhammed Harun’un, el-Kâmil’i Abdulhamid Hindavî’nin harika tahkikleriyle okumayı aman unutmayın. Müthiş iş çıkarmışlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir