• https://www.facebook.com/dergiilim/about/
  • https://twitter.com/ilim_editor

Aziz ENÇAKAR

Aziz ENÇAKAR
encakaraziz@gmail.com
Müellifi Meçhul Bir Yazma Eserin Hikâyesi
25/02/2019

 İlim Dergisi 34. sayı Şubat Mart 2019


 

   •    Hikâyemiz, “Avamil ve İzhâr kitaplarını yıllarca medreselerde okuduğumuz Birgivî’nin, sarf ilmine dair kitapları da var mıdır? Bu ilim hakkında fikirleri nelerdir?” gibi sorularımızla başladı. Önce ufak ufak kaynakları taradık ve sarf ilmi hakkında yazmış olduğu İm‘ânü’l-Enzâr, Kifâyetü’l-Mübtedî ve el-Emsiletü’l-Fazliyye gibi kitaplarını bulup okumaya başladık.

   •    Daha sonra belki yazma eser kütüphanelerinde kaynaklara geçmeyen başka eserleri de vardır diye İslam Araştırmaları Merkezi’nin (İSAM) internet sayfasından Türkiye Kütüphaneleri Veri Tabanından arama yaptık.


    •    Arama sırasında Köprülü Kütüphanesi Mehmed Asım Bey Bölümü, 644 numarada Birgivi’ye nisbet edilen bir Bina şerhi kaydedilmiş olduğunu gördük. Kütüphaneye gidip nüshaya baktığımızda gerçekten de risâlenin ilk sayfasının üstünde “
مؤلفه البركوي رحمه الله تعالى” yani “Yazarı Birgivî’dir, Allah kendisine rahmet etsin” yazan bir ibare vardı. Köprülü Kütüphanesi Kataloğuna baktığımızda (III, 394) “Eserin Birgivi’ye ait olduğu söyleniyor” diye bir kayıt vardı. Yazarımıza ait yeni bir eser bulmanın sevincinde olsak da temkinli davranıp acaba ona aidiyeti ne kadar doğru diye tatlı bir telaşa düştük. Kitabın başından satır satır okumaya başlayınca bu sevinç yerini iyiden iyiye bir tedirginliğe bıraktı. Birgivi’nin kitaplarıyla karşılaştırdığımızda kitabın üslubu onun diğer eserlerindeki üslubuna benzemiyordu. Ayrıca bu kitabında kullandığı kaynaklar diğer kitaplarında hiç geçmiyordu.

   •    Peki, bu kitap kime aitti? Bunu tespit etmek için kalkıp içerisinde yüz küsur koleksiyonu barındıran Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesine gitmek gerekiyordu. Kütüphaneye gidip Şerhu’l-Bina diye arama yaptığımızda karşımıza birçok kitap çıktı. Bunların baş taraflarını okuyup bizim elimizdeki yazma nüshayla uyuşuyor mu diye taramaya başladık. Atıf Efendi 2637/3 ve 2638, Darulmesnevi 111/6, Esad Efendi 3132/5 vb. daha birçok koleksiyonda aynı eserin diğer nüshalarına rast geldik. Fakat bu koleksiyonlarda eserin müellifi kısmında “meçhul”  yazıyordu.

    •    Taramalarımız sırasında Fatih Kütüphanesi 4833 numarada Karaca Ahmed Efendi'ye nispet edilen bir Bina şerhi daha bulduk. Bu nüshanın baş tarafındaki zahriyye sayfasında kurşun kalemle eserin Karaca Ahmed'e nispetinin doğru olmadığını, zira onun Bina üzerine herhangi bir şey yazmadığını, olsa olsa bu eserin Çömez Kadı Ahmed Efendi’ye ait olabileceğini söyleyen bir kayıt vardı. Kaynak olarak da Bursalı Mehmed Tahir Efendi’nin, Osmanlı Müellifleri’ne (I, 269) bakmamızı tavsiye ediyordu. Tahir Efendi’nin bu eserine açıp baktığımızda hicri 1091 yılında vefat ettiğini öğrendiğimiz Çömez Ahmed Efendi’nin bir bina şerhi olduğunu söylüyordu. Fakat bu eserin ona ait olduğunu nerden bilecek ve ispat edecektik?

   •    Sabırla Süleymaniye Kütüphanesinde bina şerhlerini tek tek taramaya devam ettik. Elimizdeki şerhin diğer nüshaları -müellifi meçhul denilerek- bazısı mukaddimeli bazısı mukaddimesiz karşımıza çıkıyordu. En son Yazma Bağışlar Kütüphanesi, 4115 numarada elimizdeki eserin ithaflı (padişah, vezir vs. namına yazılmış) bir nüshası karşımıza çıktı. Yazar giriş kısmından sonra bu eseri Sultan I. İbrahim’e ithaf etmekteydi. Devamında da eseri Sultan’ın Galatasaray Büyük Han’da bulunan Saray’ında hizmetinde iken yazdığını söylüyordu.

    •    Çömez Ahmed Efendi’nin biyografisine bir de Şeyhi Mehmed Efendi'nin “Vekayiü'l-Fudalâ” (I, 476-77) isimli eserinden bakıp da Galatasaray-ı Hümayün’una muallim olarak atandığını anlatan kısmı gördüğümüzde bütün şüphelerimiz zail olmuştu.

   •    Ezcümle onca kütüphanede müellifi tespit edilemeyen bu bina şerhini, Yazma Bağışlar Kütüphanesi, 4115 numaradaki ithaflı nüshaya ve kaynaklarımızdaki bilgilere dayanarak tespit etmiştik. Bu eser Çömez Ahmed Efendi denilmekle meşhur, Ahmed b. Cafer b. Abdülfettah es-Silifkevî’nin (ö. 1091/1680) “ez-Ziyâ’ fî Şerhi'l-Binâ” diye isimlendirdiği eseriydi.

    •    Son olarak bu araştırmaya bizi sevk eden ve araştırma boyunca yardımcı olan Musa ALAK hocama teşekkür ederim.


 



642 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

Yazma Eser Nasıl Bulunur? - 29/04/2019
Okuduğun Arapça kitabın mahtutasına hangi sitelerden nasıl ulaşırsın?
Belağat İlmi Üzerine - 02/01/2019
Dârul İlim İslami İlimler Merkezi 4. sınıf öğrencileri kasım ayında el-Belâgatu’l-Vâdıha kitabını bitirdiler. Dersi veren Aziz Ençakar hocamıza belağat ilminin kilometre taşı simaları ve kitapları üzerinden sorular sorduk. Cevapları paylaşıyoruz.