• https://www.facebook.com/dergiilim/about/
  • https://twitter.com/ilim_editor

Adem ÖZÇELİK

Adem ÖZÇELİK
Bâkıllânî İçin Ne Dediler?
25/02/2019

İlim Dergisi 34. sayı Şubat Mart 2019


 


    •    Kim Kim İçin Ne Dedi köşesi Eş’arî kelamı ve Malikî usulünün kilit ismi Bâkıllânî ile başlıyor. Hicri dördüncü asırda (ö.403 / 1013) zengin telifleri, sistem kurucu fikirleri, edebî derinliği ve sapkın fırkaları pusturan münazaralarıyla nam salmış, Basralı koca çınar için hangi âlimimiz ne söylemiş birlikte görelim. Alıntılar, birkaçı hariç Seyyid Ahmed Sagar’ın Bâkıllânî’nin İ’câzü’l-Kur’ân’ına yazdığı nefis mukaddimeden özet-tercümedir.

    •    Ebu’l-Hasen Ali b. Müslim “Allah her yüzyıl başında, dini yenileyecek birini bu ümmete gönderir” hadisiyle ilgili olarak şunu söyler: “Birinci asrın müceddidi Ömer b. Abdulaziz, ikinci asrınki Muhammed b. İdris eş-Şafiî, üçüncü asrınki el-Eş’arî, dördüncü asrın müceddidi ise el-Bâkıllânî’dir.” (İbni Asâkir, Tebyînü Kezibi’l-Müfterî)

    •    “Bâkıllânî kelam ilminde insanların en bilgilisi, en parlak zihinlisi, en açık ifadelisi ve sağlam ibarelisidir. Rafizî, Mutezilî, Cehmî, Haricî ve benzeri muhalif fırkalara reddiye eserleri meşhurdur. Bana anlatıldığına göre, Rafizî şeyhlerinden kelamcı İbnü’l-Muallim, arkadaşlarıyla bir gün ilmî tartışma meclisinde otururken Kadı Ebubekir el-Eş’arî görünür. Bu sırada İbnü’l-Muallim yanındakilere “şeytan geldi” der. Topluluktan uzakta olmasına rağmen bunu duyan Kadı, İbnü’l-Muallim ve arkadaşlarının yanına gelerek şu ayeti okur: “Kâfirlerin üzerine onları kışkırtan şeytanlar gönderdiğimizi bilmiyor musun? ” (Hatip el-Bağdadî, Tarîhu Bağdâd, 3/364)

    •    “Şeyhusünne lakaplı İbnü’l-Bâkıllânî yaşadığı dönemde Malikîlerin önderiydi. Fıkhî yönü güçlüydü. Müthiş cedel melekesi vardı. Bağdat’ta büyük ilim halkasına sahipti. Ebu Abdullah b. Sa’dûn der ki: Ehl-i sünet dışı fırkalar bile iki münazaracı arasında Kadı Ebubekir’in hakemliğine razı olurlardı.” (Kadı Iyâz, Tertîbü’l-Medârik ve Takrîbu’l-Mesâlik)

    •    “İbnü’l-Bâkıllânî imam ve allamedir. Mütekellim âlimlerin biriciği, usulcülerin öncüsüdür. Birçok kitabı bulunur. Derin idrak gücüyle darb-ı meseldir. Mutezîleye, Rafizîlere, Haricîlere; Cehmiye ve Kerramiye mensuplarına reddiye sadedinde eserler kaleme almıştır. Ebu’l-Hasen el-Eş’arî’nin mezhebine yardımcı olmuştur. Onun akranlarından olmasıyla çok az konuda kendisine muhalefet etmiştir.” (Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ)

    •    “Kadı Ebubekr İbnü’l-Bâkıllânî Muhammed b. et-Tayyib b. Muhammed b. Cafer… Basralı, Malikî usulcü; mütekellim ve pek çok tasnif sahibi. Kendi alanında döneminde tekti. Mensur Camii’nde büyük halkası vardı. İbnü’l-Ehdel dedi ki: Seyfussünne Kadı Ebubekir b. El-Bâkıllânî Eşarî ve Malikî usul âlimidir. Hicrî dördüncü asrın din müceddididir.” (İbnü’l-Imâd, Şezerâtü’z-Zeheb 3/168)

    •    “el-Bâkıllânî, Ebu’l-Hasen el-Eş’arî’ye mensup kelamcıların en değerlisidir. Ne kendinden önce ne sonra Eş’ariler arasında onun gibisi yoktur.” (İbni Teymiye, Risâletü’l-Fetvâ el-Hameviyye el-Kübrâ)

    •    “Kendisi kelam ilminde ve diğer sahalarda birçok eser yazmıştır. Müthiş istinbat gücüyle, seri cevaplılığıyla ve hadis dinlemesiyle öne çıkar. Camiada uzun münazaralarıyla meşhurdur.” (İbni Hallikân, Vefayâtü’l-A’yân, 4/269)

    •    “İbnü’t-Tayyib, fâzıl ve zâhid bir Malikî âlimiydi. Şeyhusünne ve Lisânülümme lakaplarını almıştı. Bu ilmin kahramanı ve bu ümmetin bereketiydi. Müslümanların kalelerinden bir kaleydi. Bidat ehli onun ölümü kadar başka hiçbir şeye sevinmemiştir.” (İbni Ammâr el-Meyûrkî, İcazu’l-Kur’ân mukaddimesi, Seyyid Ahmet Sagar)

    •    “Tek başına Kadı Ebubekir’den on iki bin sayfa hafızama nakşedene kadar kelam ilminde söz söylemedim.” (İmamü’l-Harameyn el-Cüveynî, et-Takrîb ve’l-İrşâd fî Usûli’l-Fıkh mukaddimesi, Muhamed Seyyid Osman)

    •    “İmam Bâkıllânî vefat ettiğinde, Ebu’l-Fazl et-Temîmî arkadaşlarıyla yalın ayak şekilde cenazeye gelir ve yüksek sesle şunun ilan edilmesini emreder: İşte sünnetin ve dinin yardımcısı! İşte muhaliflere karşı sünnet-i şeriatı müdafaa eden Müslümanların imamı! İşte mülhitlere yetmiş bin varak reddiye yazan imam!” (Mir’âtü’l-Cinân ve Ibratü’l-Yekazân, 3/7 Afîfüddin el-Yafiî)

    •    “Kim Kadı Ebubekr’in münazarasını işitirse, onun kelamındaki fesahat, intizam ve güzellikten aldığı zevki artık başka hiçbir fakih, mütekellim, hatip ve edibin kelamından alamaz.” (Ebu’l-Kasım en-Nahvî, İcazu’l-Kur’ân mukaddimesi, Seyyid Ahmet Sagar)

    •    Kadı Iyaz ve İbni Asâkir, Hatip el-Bağdadî’den şunu naklederler: “Gündüzleri ders veren Bâkıllânî, özellikle geceleri çalışırdı. Yatsı namazını kılıp virdini yaptıktan sonra -ki ne hazarda ne seferde aksatmadan yirmi rekat gece namazı kılmak adetiydi- diviti alır ve hafızasından otuz beş varak yazardı. Sabah namazını kıldıktan sonra dostlarına bunları kendisine okumalarını ister, gerekli gördüğü yerlerde eklemeler yapardı.” (Tertîbü’l-Medârik; Tebyînü Kezibi’l-Müfterî ) 



230 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

Abdusselam Harun - 08/07/2019
Yazılı İslam hazinesinin 20. yüzyıldaki bu gizli kahramanlarını anlatmaya Abdusselam Muhammed Harun merhumla başlıyoruz.
Kaç Tane İsferayînî ve Ebu Hayyân var? - 01/05/2019
Kaç Tane İsferayînî ve Ebu Hayyân var?
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaatin Kavramsal Öyküsü - 29/04/2019
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat gerek ilgili hadislerde gerek ilk dönem alimleri nazarında ne anlama geliyordu?
Fahrurrazî’den Uygulamalı Münazara Dersleri - 02/01/2019
Münâzarâtu Fahruddîn er-Razî fî Bilâdi Maverâinnehr kitabını okurken ilmî tartışma için çıkardığım dersler.
Alimlerden Arapça-Türkçe Sözler - 02/11/2018
İslam alimlerinin eserlerinden hayat rehberi niteliğinde özlü sözler...
Çevresel Tükenişin Küresel Sinyalleri - 22/07/2018
Son yüzyılda nüfusu önceki birkaç milyon yıldan daha fazla artan ve ekonomisi yedi kat büyüyen dünyanın kısa çevresel analizi
Masonluğun Dünü ve Bugünü - 05/06/2018
Tapınakçılardan günümüz ideolojilerine masonluk
Vahyin İzinde Yönetim Bilinci - 25/04/2018
Ayetler ve hadisler eşliğinde ideal yöneticinin vasıfları...