• https://www.facebook.com/dergiilim/about/
  • https://twitter.com/ilim_editor
Misafir Yazarlar
Gazzalî - Mahmut Yurdakul
22/07/2018

 İlim Dergisi 31. Sayı Temmuz-Ağustos 2018 // Mahmut Yurdakul

 


Hayatı


   •   Ebu Hamid el-Gazzalî, 1058’de Horasan’da doğdu. Tus, Cürcan ve Nisabur’da okudu. Öğrenimini İmâmü’l-Harameyn Cüveynî’nin (1028-1085) dersleriyle tamamladı. Bağdat’a gitti, Nizamiye Medresesi’nin başına getirildi. İnanç dünyasında geçirdiği şüphe krizinden sonra müderrisliği bırakıp on bir yıl sürecek inzivaya çekildi. Sonra tekrar tedrisata döndü. Çok geçmeden yine inziva hayatına başladı. Burada 1111 yılında ruhunu teslim etti.


Etkisi


   •   İmam Gazzalî “Kuşku gerçeğe iletir” ilkesini formüle ederek René Descartes’e (1596-1650), “Deney olaylar arasında bağlantı olduğunu gösterir; ama aralarında zorunlu bir bağ olduğunu göstermez” fikriyle David Hume’a (1711-1776), “Akıl, tüm bilgileri kavramada bağımsız değil; zaman ve mekânın da harici gerçekliği yok” diyerek Immanuel Kant’a (1724-1804); son olarak dönüp sezgiye güvenerek Henri Bergson’a (1859-1941) öncülük etmiştir.

   •   Diğer yandan felsefeyi ehlisünnet kelamcıları için izlenebilecek bir konuma getirdi. Kelamcılar arasında felsefeye ilgi onun sayesinde giderek arttı. Kelamın büyük ölçüde değişmesine yol açtı. Kelam kitapları felsefe konularını yoğun şekilde içerir hale geldi. Tüm kelamcıların etkisinden tesirlidir imam Gazzalî’nin ümmete etkisi. Tasavvuf ve Kelam’da yeni bir çığır açtı. Batı düşüncesi, Hıristiyan ve Yahudi düşüncesi üzerine de etkide bulundu. Modern Avrupa felsefesi üzerindeki tesiri büyüleyici derecedeydi. Eserleri Batı Afrika’dan Okyanusya’ya kadar okundu.


Düşüncesi


   •   İmam Gazzalî’nin yaşadığı devir siyasi ve ilmi bakımdan İslam düşüncesinin zirveye ulaştığı bir dönem olarak karşımıza çıkmakta. Zira bu asra kadarki gelişmeler sonucunda bu çağda kelam, tasavvuf, felsefe kurulup sistemleşti. Ayrıca Nizamulmülk’ün (1018-1092) kurduğu Nizamiye Medresesi gibi önemli eğitim kurumları sapık cereyanlara karşı Ehlisünnet akidesini koruyup yaymakta önemli role sahiptiler.

   •   Gazzalî, ruhunu doyuma ulaştırmak için dönemin bütün önemli dini ve fikri akımlarını kendi şahsında topladı. Kat edilen çeşitli batıni mesafeleri kendi nefsinde yeniden tecrübe etti. O aynı zamanda hem fakih hem filozof hem septik ve sufi hem de kelamcı ve ahlakçı idi. Şüphesiz en önemli yanı kelamcı olması. Üretken şahsiyeti sayesinde kelamı ihya etti ve onun değerlerini yeniledi, geliştirdi. Felsefeye bakışı kayda değer bir orijinallik taşır; şekil vermekten öteye daha çok tenkitçidir. En ince ayrıntılara inebilen analitik bir yaklaşımla felsefecileri tenkit eder. Samimiyeti ve açık fikirliliği sayesinde haklı oldukları noktalarda da görüşlerini kabul eder. Olağanüstü bir fikri cesaretle Aristoteles (382-322) ve Platon (427-347) felsefeleri ve bunların Farabi (870-950) ve İbni Sina (980-1037) gibi Müslüman temsilcileri için çok güçlü bir ehlisünnet müdafisi olmuştur.

   •   Ayrıca insanların din veya mezhep seçerken kesin bilgiye dayanmadıklarını gördü. Taklit, çevre etkisi, büyüklerin ardından gözü kapalı gitmek; fırkalardaki bağnazlık, din ve mezheplere şiddetle bağlılığı körüklüyordu. Hâlbuki bir taklidi diğer taklitten üstün tutmak ahmaklıktı. Bunu fark ettikten sonra yakini bilginin yollarını aramaya başladı. İlk olarak kafasındaki bilgi cümbüşünü elekten geçirdi. İki bilgiye güveniyordu; duyu (hissiyat) ve akıl (zaruriyat) ile elde ettiği bilgiler. İlk yolla bildiği şeylerden şüphe etmeye başladı. Çünkü hisler insanı çoğu kez yanıltıyordu; ufukta ufacık görünen yıldız aslında çok büyüktü. Geriye sadece aklın dayattığı bilgiler kaldı. Üç, ondan küçüktür gibi zaruri/ apriorik bilgiler güvenilir gibiydi. Fakat akıl duyulardan bağımsız değildi; duyular gibi akıl da yanıltabilirdi. Akıl, duyular algılarken yanıldığını kanıtlıyordu; aklın ötesinde başka bir “hâkim” de aklın hükümlerindeki yanlışları kanıtlayabilirdi.

   •   Böylece duyumsal ve zaruri/apriorik bilgilerin temelini sarstı. Her bilgiden şüphe etmeye başladı. Bu halden nasıl kurtulduğunu kendi şöyle anlatmakta: “Bu durum yaklaşık iki ay sürdü. Sonunda Allah beni bu hastalıktan kurtardı. Zaruri bilgilerin kesin bilgi olduğuna inandım. Bu bir istidlal sürecinde ortaya çıkmadı; sadece ve sadece Allah’ın kalbime bıraktığı bir nur sebebiyleydi.”


Eserleri


   •   En çok eser veren İslam mütefekkirlerindendir. En meşhur olanı şüphesiz İhyâu ulûmi’d-dîn’i. Kelamda Fedâihu’l-Bâtınıyye, el-İktisâd fi’l-itikâd, Faysalü’t-tefrika beyne’l-İslâm ve’z-zendaka, el-Kanûnü’l-küllî fi’t-te’vîl; Felsefede Makâsıdü’l-felâsife, Tehâfütü’l-felâsife, el-Madnûn bih alâ gayri ehlih, el-Madnûn bih alâ ehlih, el-Münkız mine’d-dalâl, Mişkâtül-envâr, er-Risâletül-ledünniyye; Fıkıhta el-Basît fil-fürû, el-Vasît, el-Vecîz; Usulde el-Mustasfâ fî ilmi’l-usûl; Mantıkta Mi‘yâru’l-ilm Mihakku’n-nazar fî ilmi’l-mantık; Tasavuf ve Ahlakta İhya’u ulûmi’d-dîn, Mizânül-amel ve Bidâyetü’l-Hidâye’si eserlerinden birkaçıdır.

 



282 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

Yazma Eser Tercümeleri Ne Kadar Düzgün? - Molla Kasım - 10/07/2019
İlyas Çelebi ve Mahmut Çınar tarafından çevrilen ve Türkiye Yazma Eserler Kurumu tarafından yayınlanan Tavâli’u’l-Envâr (Kelam Metafiziği) kitabının tercümesi inceleniyor.
İlahiyatın Sorunları ve Çözümler - Mehmet Azizoğlu - 08/07/2019
Yazıda dile getirilen konular başta ilahiyat fakülteleri olmak üzere genel manada yükseköğretimin de bazı sorunları olarak düşünülebilir.
20 Maddede İlahiyat ve Medrese Mukayesesi - Tunahan Erdoğan - 08/07/2019
20 maddede günümüz medreseleri ile ilahiyatları karşılaştırılmaktadır.
Akademik Hadisçilik Ne Yapar? - Oğuzhan Yıldız - 08/07/2019
İlahiyat fakültelerindeki akademik hadis eğitiminin yaklaşık 120 yıllık bir süre sonunda hangi mahiyette olduğu ve lisansüstü araştırmaların işlevleri hakkında daha çok tasvire dayanan bir üslupla bilgi vermek hedeflenmektedir.
Ülkemizde Bulunan Suriyeli Âlimler - Mazhar OĞULPINAR - 01/05/2019
Suriye'den ülkemize hicret eden 12 alim şahsiyet...
Fıkhu’l-Luğa’dan Tadımlık - E. KARATAŞ - 01/05/2019
Fıkhu’l-Luğa’dan Tadımlık birinci bölüm...
Hılyetü’l-Evliyâ’dan Reçeteler - Nurullah KIŞLA - 01/05/2019
Selefin hikmet ve irfanıyla dolu Hılyetü’l-Evliyâ’dan kalp hastalıkları tedavileri...
Tehcir Diyarında İlim Ehlinin Sıkıntıları - Abdurrahman TAŞBİLEK - 30/04/2019
Tüm zorluklarına ve risklerine rağmen Sûriye'de kalıp savaş mağduru, mazlum ve mahrum halkının eğitimine katkı sağlamak için mücadele verenlerin yaşadıkları...
Muhacir Alimler - Dr. Ahmet Emin DAĞ - 30/04/2019
Suriye ayaklanmasının başlangıç evresinden ülkemizdeki Suriyeli alimlerin durumuna sürecin genel hatlarıyla özeti...
 Devamı