• https://www.facebook.com/dergiilim/about/
  • https://twitter.com/ilim_editor
Abdullah KÜSKÜ
abdullahkusku87@gmail.com
İmmanuel Kant
22/07/2018

İlim Dergisi 31. Sayı Temmuz-Ağustos 2018

 


Hayatı


  •   İmmanuel Kant 22 Nisan 1724 yılında Doğu Prusya’nın Königsberg şehrinde dindar ve yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Henüz sekiz yaşındayken zamanının en iyi okullardan biri sayılan Collegium Fredericianum’a verilir. Burada doğa bilimleri ile felsefe okumaları yapar. Okul yıllarında zekâsı fark edilen Kant, ilk okumalarını Newton fiziği üzerine gerçekleştirmiştir. 16 yaşında girdiği üniversiteyi “Gedanken Von Der Wahren Schaetzung Der Lebendigen Kraefte” (Canlı Kuvvetlerin Doğru Takdiri Üzerine Düşünceler) adlı başarılı bir fizik teziyle bitirir.

  •   Dönemin gençlerinde olduğu gibi okul sonrasında birkaç sene soylu ailelerin hizmetinde özel öğretmenlik yapan Kant’ın hayatından bahsedenler, bu duruma babasının ölümü üzerine maddi sıkıntılarının sebep olduğunu söylerler. Üniversite hocalığı yıllarında fiziki coğrafya, fizik, felsefe, mantık, metafizik, ilahiyat, din vs. ilimlerle de sa’yü mesaisi olmuştur. Hayatının farklı zaman dilimlerinde zikredilen bu konuların her birinde eserler telif etmiştir. Yaşadığı hayatın sadeliği, hayatı boyunca bir seyahat dahi gerçekleştirmemesi, düzenli ve son derece disiplinli yaşantısı, biyografisi hakkında eserlerin ittifakla söylediği şeyler arasında yer alır. 80 yıl yaşamış ve 12 Şubat 1804’de ise doğduğu şehir olan Königsberg’de ölmüştür.


Etkisi


  •   Kant aklı deneysel ya da apriori olarak iki farklı vecihten incelemiş, felsefede eleştirel usulü uygulamıştır. Kendisinden sonraki felsefede bu usul etkin olmuştur. Kant’ın etkileri realizm ve idealizmin her ikisinde de görülmüştür. Kant felsefede ortaçağ felsefesinden başka olarak modern felsefeyi geliştirmiştir. Bu sayede Kant sonrası felsefede Kantçı felsefeciler görülmüştür. Aslında genel itibariyle Kant sonrası felsefede Kant’ın felsefesini benimseyenler ve Kant’ı aşmaya çalışanlar olarak iki grup zuhur etmiştir. Alman idealizmi içerisinde Kantçı Alman felsefecileri birinci grubu oluştururlarken, Kant felsefesini aşmaya çalışanlar ise diğer grupta yer aldılar.

  •   Alman idealizmi felsefecileri arasından Schelling, Fichte, Hegel ve diğerlerinin çıkış noktası Kant felsefesi olmuştur. Bunlar arasından özellikle Schopenhauer kendisini Kantçı olarak takdim eder. Sonraları -yine Kant’ın etkileri arasında sayılabilecek- Auguste Comte’nin içerisinde yer aldığı Kantçı eleştirel felsefeye yöneliş görüldü. Leibman’ın ve Baden Okulu filozoflarının istikametinde seyrettiği, İtalya, İngiltere, Danimarka ve Fransa’da etkin bir güruh tarafından üzerinde çalışılan Yeni-Kantçılık akımı da Kant’ın felsefede yaptığı derin etkilerin izleri olarak görülmelidir.


Düşüncesi


  •   İngiliz felsefecisi Hume’den etkilenen Kant, Hume’n eserlerini okumasıyla dogmatik uykularından uyanmıştır. Kant’ın Hume’da sorun olarak gördüğü ilk şey Hume’n emprisizm/şüpheciliğidir. Bu emprisizmde akla gerekli olanından fazlaca yer verildiğini düşünür. İstediği şey ise felsefe, ahlak ve doğa bilimlerinde aklı yerli yerince oturtmaktır. Zaten kendisi sentetik apriori üzerinden yeni bir inşa yapacaktır. Etik ve estetik yapan Kant bütün insanların aynı zihni formlara sahip olduğunu ve elde edilen tüm bilgilerin bu formlar aracılığıyla gerçekleştiğini söyler. İnsan aklı sınırlıdır ve bu sınır sayesinde bilgi doğar, der. Kant tüm bilginin başlangıç itibariyle deney yoluyla elde edildiğini kabul eder.

  •   Kavramların oluşum sürecinde etkin olan, insan zihninin düşünme formları olarak tanınan kategoriler konusunda Kant, Aristo’ya ait gelenekten gelen ve evrensel kabul edilen 10 kategoriden başka olarak kendine has yeni zihni formlar düzeneği geliştirir. Kemmiyet/nicelik, keyfiyet/nitelik, izafiyet/bağıntı, vakıiyet/kiplik başlıkları altında her birine üç durum vermekle toplamda 12 kategori ihdas eder. Apriori bilgiler dolayısıyla epistemolojisiyle ilintilidir onun etiği. Ahlak yasasının aprioriliği nedeniyle evrenselliğini söyler. Alman aydınlamasının dinamizmini kendisinden aldığı Kant’ın siyaset felsefesi ise aydınlanma politiğini oluşturmuştur. Cumhuriyetçilik esası üzerinden toplumun, birincisi insanlık olma yönünden hürriyet, ikincisi teba olma yönünden bağımlılık, üçüncüsü devletin üyeleri olması hasebiyle de eşitlik ilkelerine sahip olduğu yazar. İyiyi ve mutluluğu hedefleyen hukuk devletini ise despotizm karşısında tamamen cumhuriyetçi bir yerde konumlandırır.


Eserleri


  •   Felsefe, metafizik, ilahiyat, din, ahlak, etik ve fizik vs. dallarında birçok eser vermiştir Kant. Telifatı arasında belki de en önemli yeri işgal edeni Saf Aklın Kritiği’dir. Zira gelişimi yönünden incelendiğinde Kant’ın felsefesi iki döneme ayrılır: 1. Saf Aklın Kritiği öncesi dönem, 2. Saf Aklın Kritiği sonrası dönem. 1781 yılında yayımlanan Saf Aklın Kritiği ile Kritik Felsefe dönemi başlamıştır. Zira bunun akabinde Pratik Aklın Eleştirisi (1788), ardından ise Yargı Gücünün Eleştirisi (1790) adlı devasa kritiklerini yazmıştır. Bu eserleriyle Kant Kritik Felsefeyi geliştirmiştir.

  •   İmmanuel Kant meşhur üş kritiği haricinde metafizikle ilgili olarak ilk eseri Metafizik Bilginin İlk İlkelerinin Yeniden Gözden Geçirilişi’ni, Tanrının var oluşunun kanıtlanmasını mantık açısından eleştiren vb. görüşlerinin toplandığı Doğal Teoloji ve Ahlak İlkelerinin Açık Seçikliği Üzerine Bir Soruşturma adlı eserini, önceleri dolaylı olarak ele aldığı din konusuna hasrettiği Yalnız Aklın Sınırları İçerisinde Din adlı yapıtını, ilk kritiğinin anlaşılması için yazdığı bir eseri ve ikinci kritiğinin tamamlayıcısı mahiyetinde yazdığı bir başka eseri kaleme almıştır.

 



382 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

Hanefi Mezhebi İmamlarının Kurucu Metinleri - 29/04/2019
Hanefi mezhebi fıkıh literatüründe Ebû Yusuf ve Muhammed bin Hasan eş-Şeybani’nin eserleri...
Ahmet Cevdet Paşa ve Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye - 02/01/2019
Abdullah Küskü hocanın Mecelle Hatime programı için hazırladığı sunum metnidir. İki yılı aşkın süredir devam ettirdiği Mecelle derslerini geçen ay tamamlamıştır.
İlk Dönem Şafii Fıkıh Kitaplarında Şart, Rükün ve Sebep Kavramları - 28/02/2018
Sathî ve vülgarize bilginin bu kadar ivme kazandığı bir vasatta, hem onlarca literatür eseri tarayarak, hem zihinsel mesai harcayarak ilmî yazı kaleme aldığı için Abdullah Küskü hocamızı tebrik ediyoruz.
İslam Geleneğinde İlim - 14/02/2018
Kesbi olanı insanlara sunulmuş, vehbi olanı ise peygamberler ve âlim- ariflerin büyüklerine lütfedilmiştir. Kâinatın etrafında kümelendiği, evrende üstünlüğünü kabul etmeyenin bulunmadığı belki de tek şeydir ilim.